Amitoz
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Amitoz (yunonça «a» — inkor qöşimçasi va «mitoz» sözidan) — hujayra yadrosining xromosomalar hosil qilmasdan, böliniş duki yuzaga kelmasdan töğridan-töğri ikkiga bölinişi. Uni hujayra bölinişining asosiy usuli — mitozga qarama-qarşi qöyiş uçun şunday atalgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu hodisani ilk bor 1841-yilda nemis biologi Robert Remak tasvirlagan, «amitoz» atamasini esa 1882-yilda gistolog Valter Flemming taklif qilgan.1
Keçişi
13ÖzME'ga köra, amitozda butun hujayra ikkiga bölinişi yoki sitoplazma bölinmay, faqat yadro bölinişi mumkin; ikkinçi holda ikki va undan köp yadroli hujayralar paydo böladi. Rusça Vikipediyaga köra, amitoz paytida yadro bölinişlar oraliğidagi (interfaza) holatini saqlaydi: yadroça va yadro qobiği aniq körinib turadi, DNK nusxalanmaydi, xromatin spirallaşmaydi. Böliniş duki hosil bölmagani uçun irsiy material yangi yadrolar orasida tasodifiy taqsimlanadi. Hujayra esa mitozda deyarli töxtaydigan öz funksional faolligini saqlab qoladi.
Qaysi hujayralarda uçraydi
13ÖzME'ga köra, amitoz odatda ixtisoslaşgan va hayoti tugayotgan hujayralarga, ayniqsa, sut emizuvçilar homila pardalari hujayralariga xos. Rusça Vikipediyaga köra, u mitotik faolligi pasaygan — qariyotgan yoki patologik özgargan hujayralarda, jumladan, ösma hujayralarida kuzatiladi. Amitoz bilan bölingan hujayralar keyinçalik odatdagi mitoz yöli bilan köpayiş qobiliyatini yöqotadi.
Ilmiy qaraşlarning özgarişi
13Bir vaqtlar amitoz yadro bölinişining eng sodda va qadimiy şakli deb hisoblangan. ÖzME qayd etişiça, keyingi tadqiqotlar bu fikrni tasdiqlamagan. Rusça Vikipediyaga köra, amitoz tuşunçasi 1980-yillargaça ayrim darsliklarda saqlanib kelgan, bugungi kunda esa amitoz deb tasvirlangan holatlarning köpi sifatsiz tayyorlangan mikroskopik preparatlarni notöğri talqin qiliş yoki hujayra yemirilişi bilan boğliq jarayonlarni böliniş deb hisoblaş natijasi deb qaraladi.
Şu bilan birga, ayrim eukariotlarda yadroning na mitoz, na meyozga mos kelmaydigan bölinişi uçraydi. ÖzME va rusça Vikipediya bunga infuzoriyalarning yirik vegetativ yadrosi — makronukleusning bölinişini misol qiladi: unda böliniş duki hosil bölmaydi, xromosomalarning kalta böleklari esa yangi yadrolarga ajraladi. ÖzME'ga köra, bu böliniş taşqi körinişidan amitozga öxşasa-da, aslida mitozning özgargan şaklidan kelib çiqqan alohida böliniş turidir.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Amitoz // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2672 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAmitoz. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2672
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2672
Manbalar
1 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Амитозru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.