Noma (kasallik)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Noma (yunonça «nome» — tarqaluvçi, yeyib boruvçi), xalq orasida «suvli rak» — yumşoq töqimalarni tez yemirib, gangrena tarzida keçadigan oğir kasallik. Inglizça Vikipediyaga köra, u gangrenoz stomatit deb ham ataladi va asosan oğiz böşliği hamda yuzni zararlaydi; köp hollarda ölim bilan tugaydi. 2023-yilda Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti nomani e'tibordan çetda qolgan tropik kasalliklar röyxatiga kiritgan.1
Kimlarda uçraydi
1,3ÖzME'ga köra, kasallik köproq oğir yuqumli kasalliklarni boşdan keçirib, holsizlanib qolgan bolalarda, ba'zan kattalarda ham kuzatiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, noma kambağallik va oziqlanişning yetişmasligi bilan çambarças boğliq: u asosan eng kam rivojlangan mamlakatlarda, xususan, Saxroi Kabirdan janubdagi Afrikada, ikki yoşdan olti yoşgaça bölgan bolalar orasida uçraydi. Rivojlangan mamlakatlarda esa immuniteti keskin pasaygan bemorlarda qayd etiladi. Kasallik bir neça mikrob immunitet zaiflaşganidan foydalanib qözğaydigan opportunistik infeksiya hisoblanadi, odamdan odamga bevosita yuqişi isbotlanmagan. Qizamiq yoki suvçeçak kabi kasalliklardan keyin xavf ortadi.
Keçişi
1,3ÖzME'ga köra, köpinça yuzning yumşoq töqimalari, orqa teşik atrofi, kamdan-kam hollarda böyin va qöl-oyoq barmoqlari terisi zararlanadi. Kasallangan joyning şilliq qavatida dastlab kökimtir-qizil doğ paydo böladi, söng jarayon juda tez butun yumşoq töqimaga yoyiladi, bemorning ahvoli oğirlaşib, harorati kötariladi.
Inglizça Vikipediyaga köra, Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti kasallikning beş bosqiçini ajratadi: milklarning ötkir nekrotik yalliğlanişi, şiş, gangrena, çandiq hosil böliş va asoratlar. Dastlab milklarda qonaydigan oğriqli yaralar paydo böladi, oğizdan qölansa hid keladi. Keyin lab va yuzda şiş yuzaga keladi, infeksiya bir neça kun içida yuz muşaklari, teri va jağ suyaklariga ötadi, nobud bölgan töqimalar köçib tuşib, yuzda teşiklar qoladi. Köp bemorlar sepsisdan vafot etadi.
Nomi haqida
1,3ÖzME tuşuntirişiça, nomaning haqiqiy rak (xavfli ösma) bilan heç qanday umumiyligi yöq; «suvli rak» nomi töqimalarning tez nobud bölişi tufayli berilgan. Kasallik höl gangrena deb ham yuritiladi.
Davolaş va oqibatlari
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, erta bosqiçda antibiotiklar va töğri ovqatlaniş bilan nomani samarali davolaş mumkin. Töyimli ovqat va oğiz gigiyenasi kasallikning oldini oladi. 1998-yilda Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti har yili taxminan 140 ming kişi kasallanadi va ölim darajasi 90 foizga yetadi deb hisoblagan. Tirik qolganlarning yuzi qattiq xunuklaşadi, nafas oliş, yutiş, gapiriş va köriş qiyinlaşadi, ular murakkab plastik jarrohlik amaliyotlariga muhtoj böladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Noma (kasallik) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2682 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANoma (kasallik). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2682
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2682
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Noma (disease)en.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 280-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 280-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.