Terminal holat

Terminal holat (lotinça «terminalis» — oxirgi, çegaraviy) — organizm hayot faoliyatining sönib boriş bosqiçi, hayot bilan ölim orasidagi holat. Bunda hayot uçun zarur a'zo va tizimlar, avvalo markaziy nerv tizimi, nafas va qon aylaniş faoliyati keskin izdan çiqadi, töqimalarda kislorod taqisligi — gipoksiya kuçayib boradi. ÖzME'ga köra, bu özgarişlar çuqur bölsa-da, ayrim hollarda ularni hali qaytariş mumkin.1

Rusça Vikipediyaga köra, terminal holatlarning asosida barça töqimalar, ayniqsa boş miyaning tobora kuçayadigan gipoksiyasi, şuningdek modda almaşinuvi buzilişidan kelib çiqadigan atsidoz va zaharlaniş yotadi. Terminal holatlar qatoriga oğir (törtinçi darajali) şok, çuqur koma, kollaps, preagonal holat, terminal pauza, agoniya va klinik ölim kiritiladi. Ular oğir jarohat, köp qon yöqotiş, elektr toki urişi, zaharlaniş yoki surunkali kasallikning sönggi bosqiçida yuzaga keladi.

ÖzME terminal holatning uç asosiy bosqiçini ajratadi: preagoniya, agoniya va klinik ölim.

Preagonal holatda bemorning huşi xiralaşadi, nafasi buziladi, tomir urişi tezlaşadi, terisi oqarib ketadi. Rusça Vikipediyaga köra, undan keyin ba'zan terminal pauza kuzatiladi: nafas bir neça soniyadan ön-ön beş soniyagaça töxtab qoladi. Bu holat ayniqsa köp qon yöqotganda yaqqol körinadi, elektr toki urganda esa bölmasligi mumkin.

Agoniya pauzadan keyingi birinçi nafas bilan boşlanadi. Nafas notekis, çuqur va siyrak böladi, tomir urişi deyarli sezilmaydi, qoraçiqlar kengayadi. Organizm sönggi zaxiralarini işga solgani uçun qon bosimi qisqa muddat kötarilişi mumkin. Preagoniya va agoniya bir neça daqiqadan bir neça soatgaça davom etadi, ba'zan esa juda tez ötib ketadi.

Klinik ölimda nafas va yurak urişi töxtaydi, qoraçiqlar kengayib, yoruğlikka javob bermaydi. Bu qaytarsa böladigan bosqiç: boş miya pöstloği kislorodsizlikka eng sezgir töqima bölib, rusça Vikipediyaga köra, 4–6 daqiqalik anoksiya undagi özgarişlarni qaytmas holga keltiradi. Şundan söng biologik ölim boşlanadi va jonlaştiriş çoralari foyda bermaydi.

ÖzME'ga köra, terminal holatning davomiyligi asosiy kasallik qançalik oğirligiga va jonlaştiriş, ya'ni reanimatsiya çoralari qanday tez körilganiga boğliq. Yurak-öpka reanimatsiyasi — sun'iy nafas va yurakni tiklaş usullari — imkon qadar erta boşlanişi kerak, çunki har bir daqiqa kişining hayoti va miya faoliyatini saqlab qoliş imkoniyatini kamaytiradi.