Berlin devorining qulatilişi

Berlin devorining qulatilişi — 1989-yil noyabrida Germaniya Demokratik Respublikasi (GDR) hukumati Berlinning ikki qismini ajratib turgan çegara inşootini oçib yuborişi va keyinçalik devorning buzib taşlanişi. ÖzME bu voqeani Ikkinçi jahon uruşidan keyin ikkiga bölingan Germaniyaning qayta birlaşişi boşlanişi deb baholaydi. Voqea Şarqiy Yevropadagi kommunistik tuzumlar inqirozi va «sovuq uruş»ning tugaşi ramzlaridan biriga aylangan.12

Rusça Vikipediyaga köra, devor qurilişi 1961-yil 13-avgustda boşlangan. GDR rahbariyati uni ğarbga qoçayotgan fuqarolar oqimini töxtatiş uçun qurdirgan: faqat 1961-yilning özida mamlakatni 207 mingdan ortiq kişi tark etgan, ularning köpçiligi yoş mutaxassislar edi. Inglizça Vikipediyaga köra, inşoot ikki qator beton devordan iborat bölib, ularning orasida minalaştirilgan «ölim yölagi» ötgan, 1989-yilga kelib bu yerda 302 ta kuzatuv minorasi bölgan. Çegarani kesib ötmoqçi bölgan odamlarga qarata öq uzişga ruxsat berilgan; turli hisob-kitoblarga köra, devor mavjud bölgan yillarda bir neça yuz kişi halok bölgan.

ÖzME iqtisodiy farqni ham ta'kidlaydi: sotsialistik yöldagi GDR aholisining turmuş darajasi rivojlangan davlatlarnikidan ortda qolgan, Ğarbiy Germaniya esa uruş oqibatlarini tez tugatib, taraqqiy etgan mamlakatlar qatoriga kirgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, 1989-yil yozida Vengriya Avstriya bilan çegaradagi tösiqlarni olib taşladi va minglab şarqiy nemislar u orqali ğarbga öta boşladi; boşqalari Pragadagi Ğarbiy Germaniya elçixonasiga panoh izladi. Ommaviy namoyişlar tazyiqi ostida uzoq yillik rahbar Erix Xonekker oktyabrda lavozimidan ketdi. 9-noyabr kuni keçqurun partiya vakili Gyunter Şabovski matbuot anjumanida yangi safar qoidalarini öqib berdi va savolga javoban ular «zudlik bilan» kuçga kirişini aytdi. Xabar ğarbiy televideniye orqali tarqalgaç, çegara punktlariga ming-minglab odamlar töplandi. Keç soat 22:45 atrofida Bornxolmer köçasidagi punkt boşliği olomon bosimiga doş berolmay darvozani oçtirdi. Şu tun «devor qulagan tun» sifatida tarixga kirdi.

Inglizça Vikipediyaga köra, devorni rasmiy buziş 1990-yil 13-iyunda boşlangan; faqat Berlinning özida 184 km devor va 154 km çegara panjarasi olib taşlangan, bir neça bölagi esa yodgorlik sifatida saqlab qolingan. ÖzME'ga köra, «sovuq uruş» xavfining pasayişi, qurolsizlaniş va iqtisodiy hamkorlik sari qöyilgan ilk qadamlar ikki nemis davlatining qöşilişiga zamin yaratgan. 1990-yilning aprel–may oylarida GDR va Germaniya Federativ Respublikasi hukumatlari tegişli şartnomalarni imzolagan, GDR Xalq palatasi esa mamlakatning GFR tarkibiga qöşilişi töğrisida qaror qabul qilgan. Germaniya birlaşuvi 1990-yil 3-oktyabrda rasman yakunlangan; Inglizça Vikipediyaga köra, aynan şu sana keyinçalik Germaniya birligi kuni sifatida milliy bayramga aylangan.