Ofset bosma

Ofset bosma, qisqaça ofset (inglizça offset — «ötkaziş, köçiriş») — tekis bosma usuli: böyoq bosma qolipdan avval elastik oraliq yuzaga — rezina qoplamali silindrga, undan esa qoğoz yoki boşqa materialga köçiriladi. ÖzME'ga köra, bu usul poligrafiyada rangli va rasmli naşrlarni çop etişning eng keng tarqalgan yöllaridan biri. Rusça Vikipediyaga köra, böyoq qoğozga bevosita emas, oraliq silindr orqali tuşgani uçun qolipdagi tasvir boşqa usullardagidek teskari emas, töğri holatda böladi.12

Ofset bosma litografiya bilan boğliq: qolipda bosiladigan va böş qoladigan joylar bir tekislikda yotadi, ular faqat yoğ va suvni qabul qilişi bilan farq qiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, böyoq valiklari tasvir tuşadigan elementlarga böyoq surtadi, suv valigi esa qolgan joylarni yupqa nam parda bilan qoplaydi, natijada böyoq u yerlarga yopişmaydi. Bundan taşqari, suvsiz ofset ham bor: unda böş joylarni böyoqni itaruvçi silikon qatlam himoya qiladi.

ÖzME'ga köra, ofset qolipi 0,3—0,8 millimetr qalinlikdagi rux, alyuminiy yoki ikki metalli (mis va nikel) plastinadan fotomexanik usulda tayyorlanadi. Tasvir qolipga negativ yoki pozitiv usulda köçiriladi. Negativ usulda metall sirtiga yoruğlikka sezgir kolloid qatlam surtilib, uning ustiga negativdan nusxa tuşiriladi, keyin u böyoq bilan qoplanadi, maxsus eritmalarda oçiltiriladi va işlov beriladi. Pozitiv usulda esa diapozitivlardan foydalaniladi. Ikki metalli qoliplarda bosma elementlar mis yuzada, böş joylar esa nikel yuzada hosil böladi; bu qolipning çidamliligini oşirib, undan köp nusxa oliş imkonini beradi. Rusça Vikipediyaga köra, hozirgi qoliplar asosan alyuminiy qotişmasidan, yoruğlikka sezgir polimer qoplama bilan yasaladi.

ÖzME'ga köra, ofset bosma AQŞda ofset bosma maşinasi yaratilgandan keyin, 1905-yilda taklif etilgan. Inglizça Vikipediya bu tarixni batafsilroq beradi: tunukaga bosiş uçun ofset uslubidagi rotatsion dastgohni 1875-yilda Angliyada Robert Barkli patentlagan. Qoğozga ofset bosmani 1904-yilda amerikalik Ayra Rubel joriy etgan: u tasodifan qoğoz qöyilmay qolganida rezina valikdan olingan nusxa metall qolipdagidan tiniqroq çiqişini payqagan. Yevropada xuddi şu yillarda Kaspar Herman ofset maşinasini yaratib, 1907-yilda Germaniyada u bilan bosişni boşlagan.

ÖzME'ga köra, ofset usulida köp rangli naşrlar — plakatlar, badiiy reproduksiyalar, rangli kitobçalar, rasmli jurnallar, şuningdek, bir rangli rasmli kitoblar bosiladi; ofset korxonalarida rang ajratiş, fotoharf teriş avtomatlari, ofset rotatsiyalari va avtomatik liniyalar işlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, gazeta, jurnal, kitob va reklama materiallarini katta adadda, sifatli va arzon çop etiş uçun ofset hanuz eng qulay usullardan biri; zamonaviy korxonalarda qoliplar köpinça kompyuterdan bevosita tayyorlanadi.