Uruğçilik xöjaligi

Uruğçilik xöjaligi — ma'lum hudud uçun rayonlaştirilgan ekin navlarining yuqori sifatli, navdor uruğlarini köpaytirib, viloyat yoki zonadagi boşqa xöjaliklarni uruğlik bilan ta'minlaydigan ixtisoslaşgan xöjalik. ÖzME'ga köra, bunday xöjaliklar qatoriga ilmiy-tadqiqot muassasalarining tajriba xöjaliklari ham kiradi. Uruğçilik xöjaliklari seleksiya natijasida yaratilgan yangi navlarni dalaga yetkazişda seleksiya muassasalari bilan oddiy işlab çiqaruvçi xöjaliklar örtasidagi böğin vazifasini bajaradi.1

Rusça Vikipediyaga köra, uruğçilik ösimlikçilikning rayonlaştirilgan navlar uruğini ommaviy köpaytiriş bilan şuğullanadigan tarmoği bölib, uning maqsadi navlarni almaştiriş va yangilaşni ta'minlaşdir. Uruğçilik seleksiya bilan çambarças boğliq: u seleksiya yutuqlarini amaliyotga joriy qiladi, nazariy asosi esa uruğşunoslik hisoblanadi. Navdor uruğlar yetiştirişda ularning nav tozaligi, biologik va hosildorlik sifatlarini saqlab qoliş çoralari körilişi şart. Rusça Vikipediyaga köra, bu soha uruğlarni yetiştiriş, tayyorlaş, işlov beriş, saqlaş, taşiş va sotiş bilan birga nav va uruğ nazoratini ham öz içiga oladi.

ÖzME'ga köra, uruğçilik xöjaliklari ikki turga bölinadi: yangi nav uruğini dastlabki köpaytiradigan elita xöjaliklari va rayonlaştirilgan navlar uruğini yetiştiruvçi xöjaliklar. Elita uruğlar bevosita seleksiya stansiyasidan olinadigan va nav tozaligi kafolatlangan uruğlik materialidir. Uruğçilik xöjaliklari ilmiy-tadqiqot institutlaridan olingan elita yoki superelita uruğlarni köpaytirib, xöjaliklarga birinçi va keyingi reproduksiya uruğlarini yetkazib beradi. Reproduksiya deganda elitadan keyingi har bir köpaytiriş bosqiçi tuşuniladi.

ÖzME'ga köra, Özbekistonda paxtaçilik sohasida uruğçilik ayniqsa keng yölga qöyilgan. 2001-yil ma'lumotiça, mamlakatda 80 ga yaqin paxta uruğçilik xöjaligi bölgan, ulardan 41 tasi elita xöjaligi sifatida Ğöza seleksiyasi va uruğçiligi ilmiy-tadqiqot institutida yaratilgan navlarning birinçi va keyingi reproduksiya uruğlarini köpaytirgan. ÖzME'ga köra, bitta elita xöjaligi 40–50 ming gektar, yirik xöjaliklar esa 100–200 ming gektar paxta maydonini birinçi reproduksiya uruğlari bilan ta'minlagan.

Uruğçilik xöjaliklarining samarali faoliyati hosildorlik va mahsulot sifatining muhim şarti hisoblanadi, çunki eng yaxşi nav ham sifatsiz, aralaşib ketgan uruğ bilan ekilsa öz imkoniyatlarini namoyon qila olmaydi. Şu bois uruğlik ekinlar maydonlari ustidan dala va laboratoriya nazorati olib boriladi, uruğlar tozalanadi, saralanadi va ekiş oldidan maxsus işlov beriladi.