Gutsul oti

Gutsul oti — Karpat toğlarida şakllangan, kiçik gavdali, toğ şaroitiga juda moslaşgan ot zoti. U yuk taşiş, aravaga qöşiş va salt miniş uçun işlatiladi. Rusça Vikipediyada bu zot «gutsul poni» yoki «Karpat poni» nomi bilan ham tilga olinadi.1

ÖzME'ga köra, zotni Karpat toğlari kengliklarida qadimdan yaşab kelgan ukrainlarning bir guruhi — gutsullar çiqargan; nom ham şu xalq guruhi nomidan olingan. Rusça Vikipediyaga köra, gutsullar Ukrainaning Ivano-Frankovsk va Çernovtsi viloyatlarining toğli tumanlarida, şuningdek, Zakarpatye viloyatining Raxov tumanida yaşaydi.

Zotning kelib çiqişi haqida bir neça fikr bor. Rusça Vikipediyada keltirilgan asosiy taxminga köra, gutsul otlari Karpatdagi yovvoyi tarpanning avlodlari. Boşqa qaraşlarga köra, ularning qoniga arab va xaflinger zotlari, Galitsiya, Bukovina va Vengriya şimolidagi mahalliy otlar, hatto Rim imperiyasi davridagi otlar avlodi ham aralaşgan.

ÖzME'ga köra, gutsul oti jussasi kiçikroq, tusi asosan jiyron va malla; yağrinidagi balandligi 132–136 sm, tanasining uzunligi 137–145 sm, kökrak aylanasi 154–160 sm, töpiği aylanasi 16–17 sm. Rusça Vikipediya ayğirlarning yağrin balandligini 139–145 sm, baytallarnikini 137–142 sm deb körsatadi. Ot belining kuçliligi, kökragi keng va çuqurligi, tuyoqlari kiçik va juda qattiqligi bilan ajralib turadi — köp otlarni taqalaşga hojat qolmaydi. Belidagi töq yöl va oyoqlaridagi zebrasimon çiziqlar zotga xos belgi hisoblanadi.

Bu otlar toğ yöllarida çidamliligi bilan maşhur. ÖzME'ga köra, gutsul oti 100–150 kg yuk ortilgan holda bir keça-kunduzda toğ söqmoqlari orqali 100 çaqirimgaça masofani bosib öta oladi. U ozuqa va şaroit tanlamaydi. Rusça Vikipediyada otlarning fe'li sokin va bosiq ekani, hatto tajribasiz çavandoz boşqarganda ham xotirjam turişi ta'kidlanadi.

Rusça Vikipediyaga köra, Ukrainada bu otlar haqidagi ilk yozma ma'lumot 1603-yilga oid. 1856-yilda, Karpatning katta qismi Avstriya-Vengriya tasarrufida bölgan davrda, Lutsina ot zavodi qurilib, gutsul otlarini maxsus urçitiş boşlangan. 1979-yilda zotga relikt (qadimiy, saqlanib qolgan) zot maqomi berilib, muhofazaga olingan.

ÖzME'ga köra, zot Ukrainaning toğli va toğ oldi viloyatlarida, Çexiya, Slovakiya, Vengriya, Ruminiya va Avstriyada urçitiladi; rusça Vikipediya Polşani ham qayd etadi.