Protestantizm
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Protestantizm (lotinça protestans — «norozilik bildiruvçi, kelişmovçi») — katolitsizm va pravoslaviye bilan bir qatorda xristianlikning uç asosiy yönalişidan biri. U XVI asrda Yevropada boşlangan Reformatsiya — katolik çerkovini isloh qiliş harakati natijasida vujudga kelgan va bugungi kunda köplab mustaqil çerkov va jamoalarni birlaştiradi.12
Kelib çiqişi
13Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, protestantizmning boşlanişi odatda 1517-yil oktabriga boğlanadi: avgustinçi rohib Martin Lyuter katolik çerkovining indulgensiyalar (gunohlarni keçiriş haqidagi yorliqlar) sotişini tanqid qilib, maşhur «95 tezis»ini e'lon qilgan. Lyuter najotni pul yoki xizmat evaziga «sotib oliş» mumkin emasligini, u faqat iymon orqali Xudoning in'omi sifatida berilişini ta'kidlagan.
«Protestant» nomining paydo bölişi 1529-yilgi Şpayer reyxstagi bilan boğliq. Rusça Vikipediyaga köra, reyxstag Lyuter ta'limotiga qarşi qarorlarni qayta kuçga kiritganda, unda qatnaşgan beş knyaz va Muqaddas Rim imperiyasining ön tört erkin şahri vakillari rasmiy norozilik bayonoti — «Şpayer protestatsiyasi»ni e'lon qilgan. Şundan keyin Reformatsiya tarafdorlari protestantlar deb atala boşlagan.
ÖzME protestantizm asosçilari sifatida Martin Lyuter, Jan Kalvin va Ulrix Svinglini körsatadi. Inglizça Vikipediyaga köra, lyuteranlik Germaniyadan Daniya, Norvegiya, Şvetsiya, Finlyandiya va Islandiyaga tarqalgan; kalvinçilik Şveysariya, Niderlandiya, Şotlandiya, Vengriya va boşqa mamlakatlarda yoyilgan. Angliyada qirol Genrix VIII davrida mahalliy çerkovning Rimdan ajralişi anglikanlikka asos solgan.
Ta'limoti va xususiyatlari
13Inglizça Vikipediyaga köra, protestantizmning asosiy ğoyalari — insonning faqat iymon orqali oqlanişi, najotning Xudo inoyati bilan berilişi, barça imonlilarning ruhoniylik huquqiga ega ekani va Bibliyaning e'tiqod hamda amal uçun yagona xatosiz manba ekanidir. ÖzME'ga köra, protestantizm ruhoniylarning inson bilan Xudo örtasidagi vositaçilik rolini inkor etadi va ruhoniylar bilan oddiy dindorlarni bir-biriga qarama-qarşi qöymaydi. Unda murakkab çerkov iyerarxiyasi yöq, ibodat soddalaştirilgan, monastirlar va rohiblik instituti mavjud emas, ruhoniylarning oila quriş huquqi bor.
Oqimlari
13ÖzME'ga köra, protestantizm lyuteranlik, kalvinçilik va anglikan çerkovlarini, metodistlar, baptistlar, adventistlarni hamda köplab mustaqil oqimlarni öz içiga oladi. Inglizça Vikipediyada ta'kidlanişiça, protestantlar «körinmas çerkov» tuşunçasiga tayanadi va yagona markaziy boşqaruvga ega emas, şu sababli ular ilohiyot va çerkov tuzilişiga köra köp sonli denominatsiyalarga bölinadi.
Tarqalişi
13ÖzME protestantizmning asosan AQŞ, Buyuk Britaniya, Germaniya, Skandinaviya mamlakatlari, Niderlandiya, Şveysariya, Avstraliya, Kanada, Estoniya va Latviyada tarqalganini qayd etib, protestantlar sonini 750 millionga yaqin deb körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil oxiridagi tadqiqot dunyoda protestantlar soni 800 millionga yaqin ekanini körsatgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Protestantizm // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3272 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAProtestantizm. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3272
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3272
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Протестантизмru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Protestantismen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 409–410-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 409–410-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.