Vulkan şişasi

Vulkan şişasi — kristallanib ulgurmagan, amorf tuzilişli vulkanik toğ jinsi. U Yer yuzasiga çiqqan lava yoki magma juda tez sovib qotganda hosil böladi. Tarkibiga köra u turliça bölişi mumkin, lekin fizik holati jihatidan oddiy sun'iy şişaga öxşaydi: tartibli kristall panjarasi yöq, ayrim kristallar faqat mayda qoşimça sifatida uçraydi.12

ÖzME'ga köra, vulkan şişasi asosan yopişqoq, kremnezyomga boy (nordon) lavaning tez sovişi natijasida yuzaga keladi. Inglizça Vikipediya buni şunday tuşuntiradi: odatdagi kristallaniş haroratidan tez pastga sovitilgan magma avval «öta sovigan» suyuqlikka, söngra qattiq amorf moddaga aylanadi. Kremnezyomi köp va içida erigan suvi kam bölgan riolit magmasi şişa hosil qilişga eng moyil; kremnezyomi kam bazalt esa qiyinroq şişalanadi. Eng samarali soviş usuli — suv bilan tez söndiriliş, undan keyin otilişda havoda soviş turadi.

ÖzME'ga köra, nordon (liparit) va ba'zan asosli (bazalt) effuziv jinslar butunlay vulkan şişasidan iborat bölişi mumkin. Suvga boy şişa lava dengiz tubida qotganda hosil böladi.

ÖzME va rusça Vikipediya vulkan şişasidan tuzilgan jinslar qatoriga obsidian, smola toşi (pexşteyn), perlit, pemza, taxilit va sordavalitni kiritadi; ular bir-biridan faqat ayrim xossalari bilan farq qiladi. Ğovak, köpiksimon şişa pemza deb ataladi. Inglizça Vikipediyada bazalt şişasining yana bir neça şakli — sideromelan, «Pele soçlari» va «Pele köz yoşlari» deb ataladigan ip va tomçisimon zarralar ham tilga olinadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, vulkan şişasi kimyoviy jihatdan beqaror: kristall tuzilişi bölmagani uçun suv u bilan oson reaksiyaga kiradi, natijada vaqt ötişi bilan yangi minerallar, jumladan seolit va bentonit hosil böladi. ÖzME'ga köra, pemza quriliş sanoatida işlatiladi. Özbekistonda vulkan şişasi Çatqol va Qurama tizmalaridagi, xususan Ğovasoy atrofidagi vulkanik jinslarda uçraydi.