Orxit

Orxit (yunonça orçis — «moyak» va tibbiyotda yalliğlanişni bildiruvçi -itis qöşimçasidan) — erkaklarda moyakning yalliğlanişi. Yalliğlaniş moyak ortiğiga ham tarqalsa, rusça Vikipediyaga köra, orxoepididimit rivojlanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, «orçis» sözi orxideya gulining nomi bilan ham özakdoş.12

ÖzME'ga köra, orxit köpinça yuqumli kasalliklarning, masalan, tepki (parotit), gripp yoki silning asorati sifatida, yoxud yorğoq jarohatlanganidan keyin paydo böladi. Rusça Vikipediyaga köra, kattalarda ötkir orxit holatlarining katta qismini jinsiy yöl bilan yuqadigan infeksiyalar — gonoreya va xlamidioz, qolganini esa içak tayoqçasi kabi oddiy siydik yöli mikroblari keltirib çiqaradi. Bolalarda orxitning asosiy sababi tepki hisoblanadi, şu bois bolalarni bu kasallikka qarşi emlaş muhim. Inglizça Vikipediyaga köra, kasallik brutsellyozda ham uçraydi, çov çurrasi operatsiyasida qon tomirlari şikastlanganda esa işemik orxit rivojlanişi mumkin.

Rusça Vikipediyada orxit har doim ham yuqumli bölmasligi, masalan, Behçet kasalligi yoki sarkoidozda kuzatilişi ham qayd etiladi. Jarohat, haddan taşqari jismoniy zöriqiş, immunitet pasayişi va sovqotiş qöşimça omil bölib xizmat qiladi.

Kasallik ötkir (2–4 hafta) va surunkali (4 haftadan ortiq) şakllarda keçadi. ÖzME'ga köra, ötkir orxit birdan boşlanadi: tana harorati kötariladi, moyak qattiq oğriydi, kattalaşadi, tarang tortadi va tegilganda oğriq beradi. Rusça Vikipediyaga köra, oğriq çov va bel sohasiga tarqalişi, yurganda yoki jismoniy harakatda kuçayişi mumkin. Surunkali orxit odatda notöğri davolangan ötkir orxitdan yoki siydik-tanosil tizimining boşqa surunkali kasalliklaridan keyin rivojlanadi va belgilari kam bilinadi.

Davolanmagan orxit moyakda yiring yiğilişi, oqma yaralar hosil bölişi, moyakning qurib qolişi (atrofiya) va bepuştlik kabi asoratlarga olib kelişi mumkin.

ÖzME kasallik belgilari paydo bölişi bilanoq şifokorga murojaat qiliş va uning körsatmalariga qat'iy amal qiliş zarurligini ta'kidlaydi, aks holda moyak faoliyatiga jiddiy zarar yetadi. Rusça Vikipediyaga köra, taşxis urolog tomonidan qöyiladi; siydik va qon tahlillari hamda yorğoqni ultratovuşli tekşiriş ötkaziladi. Davolaş qözğatuvçiga qarab antibiotiklar bilan olib boriladi, oğriqni kamaytiriş uçun inglizça Vikipediyaga köra yalliğlanişga qarşi nosteroid dorilar beriladi. ÖzME'ga köra, bemor örinda yotişi va moyakni kötarib turadigan suspenzoriy taqişi lozim, soğaygandan keyin ham bir muddat jinsiy aloqadan tiyiliş tavsiya etiladi.