Depozit

Depozit (lotinça depositum — «omonat», «asrab qöyilgan narsa») — moliya va huquqda bankka yoki boşqa kredit muassasasiga saqlaş uçun topşirilgan pul mablağlari va qimmatliklar, şuningdek, ularga oid hisob yozuvlarining umumiy nomi. Kundalik tilda bu söz köpinça bank omonati ma'nosida işlatiladi.12

ÖzME depozit atamasining bir neça ma'nosini ajratadi. Birinçidan, bu — bankka qöyilgan omonatlar. Ikkinçidan, bank hisob daftaridagi mijozning bankdan talab qiliş huquqini aks ettiradigan yoki tasdiqlaydigan yozuvlar ham depozit deyiladi. Uçinçidan, kredit muassasasiga saqlaş uçun berilgan qimmatli qoğozlar — aksiya va obligatsiyalar — hamda pul vositalari şu nom bilan ataladi. Törtinçidan, turli muassasalarga keyinçalik tölanişi kerak bölgan tölovlarni kafolatlaş maqsadida oldindan kiritiladigan badal ham depozit hisoblanadi.

ÖzME omonatlarni ikki asosiy turga böladi: muddatli depozit — kelişilgan muddat ötgaç qaytariladi; talab qilinguniça saqlanadigan depozit esa egasining birinçi talabi bilan beriladi. Inglizça Vikipediya bank hisoblarini batafsilroq tasniflaydi: tezkor tölovlar uçun möljallangan joriy (hisob-kitob) hisoblari, foiz tölanadigan, lekin töğridan-töğri pul sifatida işlatilmaydigan jamğarma hisoblari, belgilangan muddatdan oldin yeçib olinsa jarima qöllanadigan muddatli omonatlar va boşqalar.

Mijoz pulni bankka topşirganda, kredit muassasasi bu mablağ deponent qilinganini va omonatçining uni qaytarib oliş huquqini tasdiqlovçi yozma hujjat — depozit sertifikatini beradi. Inglizça Vikipediyaga köra, Amerika Qöşma Ştatlarida muddatli omonat aynan «depozit sertifikati» deb ataladi.

Inglizça Vikipediyaga köra, depozit hisobidagi qoldiq bankning majburiyati sifatida qayd etiladi: bank mijozga qarzdor, mijoz esa kreditor hisoblanadi. Rusça Vikipediyaga köra, bank omonatçidan qabul qilgan summani şartnomada körsatilgan tartibda qaytarişi va unga foiz tölaşi şart. Foizlar odatda yillik stavka körinişida belgilanadi, lekin omonat muddatiga mutanosib hisoblanadi; ular davriy ravişda tölab borilişi yoki omonat summasiga qöşilib, keyingi foizlar asosiga aylanişi (kapitallaşuv) mumkin. Xuddi şu manba bank omonatini iqtisodiyot barqaror rivojlanayotgan davrda eng kam daromadli, ammo eng kam xavfli mablağ joylaş usullaridan biri deb baholaydi. Bank sinişi xavfini kamaytiriş uçun köp mamlakatlarda omonatlar davlat suğurtasi yoki kafolati bilan himoyalanadi.