Pedotsentrizm

Pedotsentrizm (yunonça pais — «bola», «gödak» va lotinça centrum — «markaz») — ta'lim-tarbiyaning markaziga bolaning özini qöyadigan pedagogik oqim va tamoyil. Uning tarafdorlari ta'lim nimani, qanday va qaysi usulda öqitişini jamiyat ehtiyojlari yoki oldindan tuzilgan dastur emas, balki bolaning tabiiy qiziqişlari va bevosita istaklari belgilaşi kerak, deb hisoblaydi.12

ÖzME'ga köra, pedotsentrizm öquvçilarga izçil, tizimli bilim beriş örniga bolaning şaxsi özini imkon qadar erkin namoyon eta oladigan jarayonni taklif etadi: bolalarga qiziqarli bölgan öyinlar, suhbatlar va şu kabi maşğulotlar. Rusça Vikipediyaga köra, maşğulotlar «qiziqiş markazlari» atrofida taşkil etiladi, öqituvçining vazifasi esa öquvçilar faoliyatini faqat yönaltirib turiş bilan çeklanadi. Şu ma'noda oqim qat'iy dastur asosidagi an'anaviy, sinf-dars tizimiga qarama-qarşi qöyiladi.

ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, pedotsentrik qaraşlar fransuz mutafakkiri Jan Jak Russo, amerikalik faylasuf va pedagog Jon Dyui hamda belgiyalik pedagog va psixolog Ovid Dekroli pedagogik tizimlarining muhim qismini taşkil etadi. ÖzME bu tamoyillar ayniqsa pragmatik pedagogikada — Dyui maktabida — yaqqol ifodalanganini qayd etadi.

Inglizça Vikipediyada pedotsentrizmga yaqin ğoyalar «öquvçiga yönaltirilgan ta'lim» nomi bilan yoritiladi. Bu yondaşuvda ta'limning markazi öqituvçidan öquvçiga köçadi: öquvçi nimani örganişi, qanday sur'atda öqişi va natijasini qanday baholaşini ma'lum darajada özi tanlaydi, öqituvçi esa jarayonni yengillaştiruvçi rolini bajaradi. Manbaga köra, bu yönalişga Dyui, Jan Piaje va Lev Vigotskiy işlari asos bölgan, Mariya Montessori esa XX asr boşlarida bolaga yönaltirilgan usullarini maktabgaça ta'limda qöllagan. Dyui ta'limni ijtimoiy va tajribaga asoslangan faol jarayon deb bilgan, bolalar işni bajarib örganadi, degan fikrni ilgari surgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, bunday ta'lim konstruktivistik nazariyaga tayanadi: öquvçi yangi ma'lumotni avvalgi tajribasi bilan boğlab, ma'noni özi quradi. Tarafdorlari bu yöl öquvçining mustaqilligini, muammolarni özi yeçiş qobiliyatini va içki motivatsiyasini kuçaytiradi, deb hisoblaydi.