Şlagbaum

Şlagbaum (nemisça Schlagbaum: schlagen — «urmoq», «daraxt kesmoq» va Baum — «daraxt», «xoda») — yöldan ötişni tezda töxtatib turiş va yana oçib berişga möljallangan tösiq. ÖzME uni avtomobil yöli temir yöl izlarini kesib ötadigan joylarda, poyezd yaqinlaşganda yon tomondagi transport harakatini töxtatib turadigan qurilma sifatida ta'riflaydi. Rusça Vikipediyaga köra, şlagbaum odatda gorizontal yoki vertikal öq atrofida buriladigan uzun xodadan (strela) iborat; temir yöl kesişmalaridan taşqari u qöriqlanadigan hududlarga kiriş-çiqişni boşqariş uçun ham örnatiladi.1

ÖzME'ga köra, temir yöl kesişmasida şlagbaum relsdan kamida 10 metr uzoqlikda örnatiladi. Uning qöl bilan yoki mexanik usulda kötariladigan, yon tomonga suriladigan turlari bor, yasalişida yoğoç yoki metall işlatiladi. Poyezdlar tez-tez qatnaydigan joylarda avtomatik şlagbaumlar qöyiladi: poyezd yaqinlaşa boşlaşi bilan ular özi tuşib, yölni yopadi. Tunda yaxşi körinişi uçun şlagbaumlar yoritkiçli signallar bilan jihozlanadi. ÖzME qayd etişiça, nazorat ostidagi avtomobil yöllarida ham şunday tösiqlar uçraydi.

Rusça Vikipediyaga köra, har qanday şlagbaum ikki asosiy qismdan — tayanç ustun (tumba) va streladan iborat. Ustunga strela va uni harakatga keltiruvçi mexanizm, masalan elektr dvigatel mahkamlanadi; ustun korpusi mexanik şikastlanişga va zanglaşga çidamli materialdan yasaladi. Strela köpinça alyuminiydan, ba'zan zanglamaydigan pölat, yoğoç yoki plastmassadan tayyorlanadi, uzunligi yopilişi kerak bölgan yölning kengligiga boğliq. Xavfsizlik uçun strelalar nur qaytaruvçi böyoq yoki yorqin — odatda qizil va oq — yopiştirmalar bilan qoplanadi. Past şiftli joylar uçun buklanadigan strelalar ham çiqariladi.

Qöşimça jihozlar sifatida yopilgan strelani uşlab turadigan tutqiç, köriniş yomon bölganda (tuman, yomğir, qoronğilik) transportni ogohlantiruvçi osma panjara — «yubka», fotoelementlar va boşqaruv moslamalari qöllanadi. Avtomatik şlagbaumlar endilikda simli tugmalar, simsiz brelok yoki karta öqiydigan qurilmalar orqali boşqariladi. Bunday tizimlar sanoat va ombor hududlari, savdo va ofis majmualari, avtoturargohlarga kiriş-çiqişni nazorat qiliş uçun keng işlatiladi.

Rusça Vikipediyaga köra, 18–19-asrlarda Rossiya imperiyasi şaharlariga kiriş joylarida şlagbaumlar bölgan: navbatçi zobit yöl hujjatlarini tekşirgaç, soqçiga tösiqni kötarişni buyurgan. Bu manzara rus adabiyoti va rassomligida köp aks etgan. Temir yöllar paydo bölişi bilan şlagbaumlar kesişmalarda ham örnatila boşlangan.