Kalamin
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kalamin (lotinça calamina), gemimorfit — silikatlar guruhiga mansub mineral, ruxning suvli silikati. ÖzME'ga köra, u rux rudasi sifatida ma'lum bölib, qörğoşin-rux konlarining oksidlaniş zonasida hosil böladi. Rusça Vikipediyaga köra, mineralning ilmiy nomi — gemimorfit — yunonça «yarim» va «şakl» sözlaridan olingan va kristallarining öziga xos tuzilişini ifodalaydi; mustaqil mineral sifatida u 1853-yilda tavsiflangan.12
Nomi tarixi
13Inglizça Vikipediyaga köra, ilgari «kalamin» nomi bilan ikki xil rux birikmasi — rux silikati (gemimorfit) va rux karbonati (smitsonit) birga atalgan, çunki ular bir-biriga juda öxşaş va rux-qörğoşin rudalarining yuqori qismlaridan birga qazib olingan. 18-asrning ikkinçi yarmida bular ikki xil mineral ekani aniqlangan. Silikat ikkalasidan kamroq uçragan va kristallarining ikki uçi har xil şaklda bölgani — bir uçi ötmas, ikkinçisi ötkir bölgani uçun gemimorfit deb nomlangan.
Xossalari
13ÖzME'ga köra, kalaminning kimyoviy formulasi Zn₂SiO₄·H₂O, kristallari rombik singoniyaga mansub; Inglizça Vikipediya esa uni Zn₄(Si₂O₇)(OH)₂·H₂O formulasi bilan beradi. Kristallari tayoqçasimon, ignasimon yoki plastinkasimon böladi; mineral, şuningdek, qobiq, donador va ziç massalar, buyraksimon va stalaktitsimon töplamlar şaklida ham uçraydi. Rangi tussiz, oq, sarğiş-yaşildan zangorigaça; ÖzME'ga köra, yaşil-zangori tusda tovlanadi. Rusça Vikipediyaga köra, unda köpinça oq va havorang yöl-yöl qatlamlar navbatlaşib keladi.
Mineralning qattiqligi 4–5, ziçligi 3,4–3,5 g/sm³. U aniq piroelektrik xossaga ega, ya'ni qizdirilganda yoki soviganda sirtida elektr zaryadi hosil böladi. Rusça Vikipediyaga köra, xlorid kislotada eriydi; tarkibida taxminan 67,5 % rux oksidi, 25 % kremniy oksidi va 7,5 % suv bor. Inglizça Vikipediyaga köra, ayrim namunalar qisqa tölqinli ultrabinafşa nurda yaşil tusda kuçli şu'lalanadi.
Hosil bölişi va konlari
13Kalamin ikkilamçi mineral bölib, sfaleritli rudalar oksidlanganda hosil böladi. ÖzME'ga köra, u smitsonit va villemit bilan birga uçraydi; Rusça Vikipediya uning galenit, kalsit va serussit bilan birgaligini ham qayd etadi. Kristallari köpinça böşliq va yoriqlar devorlarida qobiq va drusalar hosil qiladi.
Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra, gemimorfit konlari Belgiya, Germaniya, Polşa, Italiya, Avstriya, Buyuk Britaniya, AQŞ, Meksika, Qozoğiston, Rossiya, Xitoy va boşqa mamlakatlarda bor. ÖzME'ga köra, Örta Osiyoda, jumladan Özbekistonda ham keng tarqalgan: Olmaliqdagi Qörğoşinkon va Qoramozor toğlaridagi köplab konlarda uçraydi.
Ahamiyati
13Kalamin ruxning muhim rudasi hisoblanadi: Rusça Vikipediyaga köra, tarkibida 52,4 foizgaça rux bor va flotatsiya usulida boyitiladi. Yaxşi rivojlangan kristallari kolleksionerlar tomonidan qadrlanadi, tussiz va kök kristallari ba'zan zargarlikda işlatiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kalamin // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3614 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKalamin. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3614
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3614
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гемиморфитru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Hemimorphiteen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.