Apatiya

Apatiya (yunonça apatheia — «loqaydlik, hafsalasizlik, qiziqişning yöqolişi») — insonning atrofdagi voqea va hodisalarga befarq bölib qoliş holati. ÖzME bu atamaning uç ma'nosini ajratadi: kundalik hayotdagi loqaydlik, tibbiyotdagi kasallik holati va antik falsafadagi axloqiy tuşunça.12

Inglizça Vikipediyaga köra, söz yunonça a- («-siz») va pathos («his, ehtiros») qismlaridan tuzilgan bölib, «tuyğusiz, ehtirossiz» degan ma'noni beradi. Rusça Vikipediyaga köra, qadimgi yunon tilida u «azob çekmaslik», «sezgisizlik», «vazminlik» ma'nolarida qöllangan; rus tiliga 19-asr boşida fransuz tili orqali kirgan.

Rusça Vikipediya apatiyani befarqlik, heç narsada iştirok etmaslik, biror faoliyatga intilişning yöqligi va hissiyotlarning taşqi körinişlari sönişi bilan namoyon böladigan alomat sifatida ta'riflaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, apatik odam hayotning hissiy, ijtimoiy, ma'naviy yoki jismoniy tomonlariga qiziqmaydi, unda maqsad va ma'no hissi yöqoladi. Bu holat motivatsiya pasayişining eng yengil darajasi hisoblanadi: undan oğirroği abuliya, eng oğiri esa akinetik mutizm.

ÖzME'ga köra, tibbiyotda apatiya taşqi muhitga töla befarqlik bilan keçadigan kasallik holatidir; u köpinça iroda susayişi — abuliya bilan birga uçraydi va ruhiy faoliyatning pasayişi kuzatiladi. Rusça Vikipediyada bunday birikma apato-abulik sindrom deb ataladi. Apatiya ayrim ruhiy kasalliklarning yoki haddan taşqari toliqişning belgisi bölişi mumkin. Vikipediya ma'lumotlariga köra, u depressiya, şizofreniya, Alsgeymer va Parkinson kasalliklari, demensiyaning turli şakllari, boş miya peşona böleklarining zararlanişi va ayrim dorilarning nojöya ta'siri bilan boğliq bölişi mumkin. Inglizça Vikipediya apatiya va depressiyani bir-biridan ajratiş kerakligini ta'kidlaydi: ular birga kelişi mumkin bölsa-da, har biri alohida ham uçraydi.

Rusça Vikipediyaga köra, muayyan şaroitda apatiya soğlom odamlarda ham kuzatiladi va şaxsning öziga xos xususiyati bölişi mumkin. Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy ma'nodagi apatiya tuşunçasi Birinçi jahon uruşidan keyin keng tarqalgan: xandaqlarda uzoq vaqt jang qilgan askarlar uyga qaytgaç, odatiy ijtimoiy hayotga nisbatan befarqlik va karaxtlik holatini boşdan keçirgan.

Antik falsafada apatiya butunlay boşqa, ijobiy ma'noga ega bölgan. ÖzME'ga köra, u stoiklar axloqining asosiy tuşunçalaridan biri bölib, qalbning barça ehtiroslardan töliq xalos bölişini nazarda tutadi. Rusça Vikipediyaga köra, falsafada bu holat faqat öz xudbin istaklarini jilovlay olgan donişmandlarga xos oliy fazilat sanalgan. Inglizça Vikipediyaga köra, stoiklar uni insonning nazorati ostida bölmagan narsalarga nisbatan xotirjam munosabat deb tuşungan; pravoslav rohiblik an'anasida ham apatheia fazilat hisoblanadi va uni oddiy loqaydlik bilan aralaştirmaslik uçun ba'zan boşqa söz bilan ifodalaydilar.