Delisting

Delisting (inglizça delisting) — muayyan emitent çiqargan qimmatli qoğozlarni fond birjasining savdo röyxatidan çiqariş. Bu jarayon listingga, ya'ni qimmatli qoğozlarni birja savdosiga kiritişga teskari hisoblanadi. ÖzME'ga köra, delistingdan söng qoğoz birjada sotuvga qöyilmaydi va listing beradigan barça imtiyozlardan butunlay mahrum böladi.1

Rusça Vikipediyaga köra, delisting qilingan qoğozlar şu birjada savdo qilinmaydi, biroq bu ularning birjadan taşqari bozorda aylanişini taqiqlamaydi. Atamaning ma'nosi mamlakatlarga qarab farq qiladi. Xalqaro amaliyotda delisting deganda odatda aksiyalarning birjadagi savdosi töliq töxtatilişi va kompaniyaning ommaviy (publik) kompaniyadan xususiy kompaniyaga aylanişi tuşuniladi. Rossiyada esa bu atama faqat qoğozni kotirovka röyxatidan çiqarişni anglatadi: aksiyalar listing tartibisiz, «uçinçi daraja» qoğozlari sifatida birjada savdo qilinişda davom etişi, kompaniya esa amalda ommaviy bölib qolişi mumkin.

ÖzME'ga köra, delisting odatda ekspert tekşiruvi qimmatli qoğozlarning ta'minoti haqida xulosa bergandan keyin qaror sifatida qabul qilinadi. Uning asosiy sabablari quyidagilar:

• qimmatli qoğozlar sotuvda qolmagan, masalan, firma ularni qaytarib sotib olgan yoki yangilariga almaştirgan;
• kompaniya aktivlarsiz qolgan yoki bankrot bölgan;
• qoğozlarning hajmi şunçalik kiçikki, ularni oçiq joylaştiriş maqsadga muvofiq emas;
• kompaniya birja bilan tuzilgan listing kelişuvi şartlarini buzgan.

Rusça Vikipediyaga köra, delisting kompaniyaning özi taşabbusi bilan ham amalga oşirilişi mumkin: Rossiyada bunday jarayon emitentning yakka boşqaruv organi imzolagan ariza asosida boşlanadi.

Rusça Vikipediyada kompaniya nuqtai nazaridan ixtiyoriy delistingning bir qator afzalliklari sanab ötiladi: listingni saqlab turiş xarajatlari kamayadi, kompaniyaning içki tuzilişi soddalaşadi, hujjat aylanişi qisqaradi, rahbariyat vaqtidan samaraliroq foydalanadi, axborotni oşkor qiliş va mustaqil direktorlarni jalb etiş zarurati yöqoladi.

Ayni vaqtda jiddiy kamçiliklar ham bor. Delisting haqidagi xabar odatda salbiy taassurot qoldiradi, kompaniyaga ajratilgan kredit limitlari qisqaradi, investorlar doirasi torayadi, institutsional investorlar aksiyalarni sotib yuboradi. Narxlar tuşişi natijasida qarzga savdo qilgan investorlarga qöşimça ta'minot talabi (margin call) qöyilişi, xalqaro reyting agentliklari esa kompaniya reytingini pasaytirişi mumkin. Buning ustiga, qimmatli qoğozlarning likvidligi yanada kamayadi.

Delisting fond bozorining sifatini saqlaşga xizmat qiladi: birja röyxatida faqat belgilangan talablarga javob beradigan, ma'lumotlari oçiq va savdosi yetarli bölgan qoğozlar qoladi. Investorlar uçun esa bu jarayon emitentning moliyaviy ahvoli yoki strategiyasi özgarganidan dalolat beruvçi muhim belgi hisoblanadi.