Litsey

Litsey (yunonça «Lykeion») — öquv yurti turlaridan biri; mamlakatga qarab umumiy örta, örta maxsus yoki ayrim hollarda oliy ta'lim beradigan muassasa. ÖzME'ga köra, bu nom bilan Ğarbiy Yevropa, Lotin Amerikasi va Afrikaning bir qator mamlakatlaridagi umumiy örta ta'lim maktablari, Rossiyadagi ayrim umumta'lim va kasb-hunar öquv yurtlari hamda Özbekistondagi örta maxsus öquv yurtlari ataladi.12

Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, «Likeyon» — qadimgi Afinaning şarqiy çekkasidagi gimnasiylardan birining nomi bölib, u yaqin atrofdagi Apollon Likeyskiy ibodatxonasi nomidan olingan. Apollonning bu sifati «börilarni qiruvçi» deb tarjima qilinadi (yunonça «lykos» — böri). Aynan şu joyda Aristotel öz falsafiy maktabiga asos solgan, şu sababli u «peripatetiklar maktabi» bilan boğliq holda xotirlanadi. Söz yunon tilidan lotin tiliga, undan Yevropa tillariga ötgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, 1802-yilda Napoleon Fransiyadagi asosiy örta ta'lim muassasalarini «litsey» (fransuzça «lycée») deb nomlagan va bu atama fransuz madaniyati ta'sirida bölgan köplab mamlakatlarga tarqalgan. Bugun ham Fransiyada yuqori sinflar maktabi şu nom bilan ataladi. Italiyada «liceo» örta maktabning eng nufuzli va murakkab turi hisoblanadi, Polşada esa «liceum» deb umumiy örta maktab nomlanadi. Turli mamlakatlarda litsey odatda yuqori sinflar uçun örta maktab bölib, unda asosiy fanlar bilan birga ayrim kasblarga dastlabki tayyorgarlik ham beriladi.

Rusça Vikipediyaga köra, Rossiya imperiyasida «litsey» deb 6 yildan 11 yilgaça öqitiladigan, örta va oliy maktab dasturini qamrab olgan imtiyozli öquv yurtlari atalgan. Ular asosan davlat amaldorlarini tayyorlaşga möljallangan edi. Imperiyada jami yettita litsey bölgan. Ular orasida 1810–1918-yillarda faoliyat körsatgan Sarskoye Selo litseyi, Demidov va Nejin yuridik litseylari hamda Katkov litseyi bor.

Rusça Vikipediyaga köra, 1988–1989-öquv yilidan Rossiya va boşqa MDH mamlakatlarida öz dasturlari asosida işlaydigan ayrim maktablar «litsey» maqomini olgan. Ularning köpi fizika-matematika, huquq, tibbiyot-biologiya kabi yönalişlarga ixtisoslaşgan, bir qismi universitet va akademiyalar qoşida taşkil etilgan; sobiq hunar-texnika bilim yurtlari ham ba'zan şu nom bilan ataladi.

ÖzME'ga köra, Özbekistonda litsey örta maxsus öquv yurti sifatida 1997-yilda qabul qilingan «Kadrlar tayyorlaş milliy dasturi» va «Ta'lim töğrisida»gi qonunga muvofiq akademik litsey şaklida taşkil etilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Özbekiston litseylari muayyan yönalişga ixtisoslaşgan uç yillik ta'lim dasturini taklif etadi; ular oliy ta'limga kiriş imtihonini ötkazmaydi, ammo öquvçilarning tanlagan oliy öquv yurtiga tayyorligini sinovçi sinov imtihonlarini uyuştiradi.