Salamin jangi

Salamin jangi — yunon-fors uruşlari davrida Egey dengizidagi Salamin oroli yaqinida yunon şahar-davlatlarining birlaşgan floti bilan Ahamoniylar davlati floti örtasida bölib ötgan dengiz jangi. ÖzME'ga köra, jang miloddan avvalgi 480-yil 28-sentabrda bölgan va yunonlarning ğalabasi bilan yakunlangan. Rusça Vikipediyaga köra, jang Saron qöltiğida, Afinadan unça uzoq bölmagan joyda ötgan va uruşning keyingi borişini hal qilgan voqealardan biri hisoblanadi.1

Rusça Vikipediyaga köra, fors şohi Kserks qöşini Fermopil darasidagi mudofaasini yorib ötgaç, Markaziy Yunonistonga kirib kelgan, Afinani egallab vayron qilgan. Şahar aholisi oldindan Salamin oroli va boşqa joylarga köçirilgan edi. Ittifoqçi yunon floti orol bilan materik orasidagi tor böğozlarda töplangan. Köpçilik sarkardalar Korinf böyniga çekiniş tarafdori bölgan, biroq afinalik strateg Femistokl faqat tor böğozlardagina yunonlar son va tajriba jihatidan ustun bölgan fors flotini yenga olişini ta'kidlagan. Rivoyatlarga köra, u Kserksga yunonlar qoçmoqçi degan xabar yuborib, uni zudlik bilan jangga kirişga undagan.

ÖzME'ga köra, Evribiad qömondonligidagi yunon floti 350–380 ta triyeradan — eşkakli harbiy kemalardan iborat bölgan, Kserks boşçiligidagi fors floti esa 800 dan ortiq kemaga ega edi. Rusça Vikipediyada qayd etilişiça, qadimgi mualliflar keltirgan raqamlar bir-biridan ança farq qiladi: Esxil yunonlarning 310 ga yaqin kemasini, Gerodot esa 380 ga yaqinini tilga oladi; hozirgi tadqiqotçilar jangda qatnaşgan fors kemalarini 500–800 ta deb baholaydi. Fors flotida tajribali finikiyalik dengizçilar bor edi, yunon kemalarining köpi esa yaqindagina qurilgan bölib, ekipajlari kam tajribali edi.

Rusça Vikipediyaga köra, 28-sentabr tongida fors floti hujumga ötgan, ammo tor böğozlarga kirgaç uning saflari buzilgan. Yunonlar avval çekinayotgandek körinib, söngra tartibsizlanib qolgan duşman kemalariga zarba bergan. Afinaliklar çap qanotda, spartaliklar öng qanotda turgan. Kserks jangni materikdagi Egaleo toğida qurilgan taxtidan kuzatgan. ÖzME'ga köra, yunonlar kemalarini qulay joylaştirgani hamda jangovar qurol va usullardan mohirona foydalangani tufayli ğalaba qozongan. Forslar 200 ga yaqin, yunonlar esa 40 ta kemasini yöqotgan. Jangda Kserksning ukasi Ariabign ham halok bölgan.

ÖzME'ga köra, mağlubiyat tufayli forslar dengiz aloqa yöllaridan ajralib qolgan va bu uruşda buriliş nuqtasi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Kserks Gellespontdagi köprikdan mahrum bölib qoliş xavfidan qörqib, qöşinining bir qismi bilan Osiyoga qaytgan. Yunonistonda sarkarda Mardoniy boşçiligidagi quruqlik qöşini qolgan bölsa-da, keyingi yili yunonlar Plateya va Mikale janglarida ham ğalaba qozonib, hujumkor harakatlarga ötgan. Jang haqida asosiy ma'lumotlar Gerodotning «Tarix» asarida, şuningdek jang qatnaşçisi Esxilning «Forslar» tragediyasida saqlangan.