Parenxima
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Parenxima (yunonça «parençyma» — töldiriş, töldiruvçi massa) — köp hujayrali organizmlarda a'zo yoki töqimaning asosiy, funksional qismini taşkil etuvçi hujayralar massasi. Atama biologiyaning turli sohalarida biroz farqli ma'noda qöllanadi: odam va hayvonlar anatomiyasida, zoologiyada va botanikada. ÖzME parenximaning uç ma'nosini ajratadi.12
Odam va hayvonlar a'zolarida
13ÖzME'ga köra, birinçi ma'noda parenxima — içki a'zolarning epitelial hujayralaridan tuzilgan va şu a'zoga xos vazifani bajaradigan asosiy qismi; masalan, jigar, buyrak va öpka epiteliysi. Rusça Vikipediyaga köra, bunday hujayralar biriktiruvçi töqimadan iborat törsimon asos — stroma ilmoqlarida joylaşadi, a'zo esa taşqi tomondan ziç tolali biriktiruvçi töqimadan iborat kapsula bilan qoplangan böladi. Inglizça Vikipediya ham parenximani stromaga — a'zoning tayanç, biriktiruvçi töqimadan iborat qismiga qarşi qöyadi.
Inglizça Vikipediyada bir neça misol keltiriladi. Boş miya parenximasi neyronlar va gliya hujayralaridan tuzilgan. Öpka parenximasi gaz almaşinuvida qatnaşadigan qism bölib, öpka alveolalarini öz içiga oladi. Jigar hajmining taxminan 80 foizini parenxima hujayralari — gepatotsitlar taşkil etadi. Buyrak parenximasi taşqi pöstloq va içki mağiz qavatlariga bölinadi. Hatto qattiq ösmalarda ham ösma hujayralaridan iborat parenxima va ularni oziqlantiruvçi stroma farqlanadi.
Zoologiyada
13ÖzME'ga köra, ikkinçi ma'noda parenxima hayvonlarda haqiqiy töqimalarning filogenetik asosi hisoblanadi va boşlanğiç hamda aralaş parenximaga bölinadi. Inglizça Vikipediyaga köra, yassi çuvalçanglarda tana böşliği bölmaydi va ularning içki qismini hujayralar hamda hujayralararo böşliqlardan iborat govaksimon parenxima töldirib turadi; u tayanç, oziq moddalarni zaxiralaş va harakat kabi vazifalarni bajarişi mumkin.
Botanikada
13ÖzME'ga köra, ösimliklarda parenxima — taxminan bir xil ölçamli hujayralardan iborat asosiy töqima; u fotosintez (assimilyatsiya), moddalarni çiqariş va boşqa vazifalarni bajaradi. Rusça Vikipediyaga köra, ösimlik parenximasi yupqa devorli tirik hujayralardan tuzilgan; ular orasidagi hujayralararo böşliqlar gaz almaşinuviga yordam beradi. Ösimlikning yaşil qismlaridagi xlorenxima organik moddalarni sintez qiladi, zaxira parenximasi esa oziq moddalarni töplaydi. Tayanç vazifasini bajaruvçi parenxima hujayralari çözinçoq, şoxlangan yoki yulduzsimon bölişi, devorlari qalinlaşib yoğoçlanişi mumkin.
Atamaning tarixi
13Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra, «parenxima» atamasini qadimgi yunon anatomi Erasistrat (miloddan avvalgi IV—III asrlar) ilmiy muomalaga kiritgan; qadimgi yunonlar bu söz bilan dastlab jigarni atagan. Keyinçalik Nehemiya Gryu bu atamani ösimlik töqimalariga ham qöllagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Parenxima // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4281 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAParenxima. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4281
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4281
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Паренхимаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Parençymaen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 80-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 80-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.