Brazilia
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Brasília (portugalça: Brasília; özbek manbasida «Braziliya») — Braziliya va Federal okrugning poytaxti. Şahar mamlakat markazida, Braziliya yassitoğligida joylaşgan va poytaxtni mamlakat markaziga yaqin joyga köçiriş maqsadida alohida reja asosida qurilgan.
Tarixi
13Poytaxtni mamlakat içkarisiga köçiriş ğoyasi uzoq tarixga ega. Inglizça manbaga köra, bu fikr 1827-yilda imperator Pedro I maslahatçisi Jozé Bonifásio tomonidan ilgari surilgan, biroq Pedro I assambleyani tarqatib yuborgani sababli qonun qabul qilinmagan. 1891-yilgi Konstitutsiyada poytaxt Rio-de-Janeyrodan mamlakatning markaziy platosidagi joyga köçirilişi belgilangan. Belgiyalik geodezist Luis Krulss 1892 va 1894-yillarda ikki ekspeditsiya ötkazib, hudud (Krulss kvadrati)ni aniqlagan. 1922-yilda Epitasiu Pessoa buyruği bilan bu hududda kelajak poytaxt joyini bildiruvçi obelisk örnatilgan.
Juselinu Kubiçek 1955-yilda prezident etib saylangan va 1956-yil yanvarda lavozimga kirişgaç, yangi poytaxt qurilişini boşlagan. Xalqaro hakamlar hay'ati me'mor Lusio Kostaning rejasini tanlagan. Özbekça manbada quriliş 1957-yildan boşlangani, rus manbasida esa 1957–1970-yillarda qurilgani aytiladi. Poytaxt rasman 1960-yil 21-aprelda şaharga köçirilgan; Brasília Salvador va Rio-de-Janeyrodan keyingi uçinçi poytaxt böldi.
Geografiyasi
13Şahar Braziliya yassitoğligida, dengiz sathidan taxminan 1000–1200 m balandlikda, Paranoa suv ombori sohilida joylaşgan. Rus manbasiga köra, uning maydoni 5801,937 km². Joy mamlakatning deyarli böş markaziy qismida, Rio-de-Janeyro va San-Paulu kabi siyosiy markazlardan uzoqda tanlangan. Iqlimi subekvatorial: yoz nam va yomğirli, qiş quruqroq; yillik örtaça harorat 21 °C.
Şahar rejasi samolyotni eslatadi: «fyuzelyaj»ni Monumental öq taşkil qiladi, «kabina»da Uç hokimiyat maydoni joylaşgan. Lusio Kosta esa şaharni ulkan kapalak sifatida loyihalaganini aytgan.
Aholisi
13Aholi soni turli manbalarda turliça berilgan: 1996-yilda 1,8 mln (özbekça manba), 2010-yilgi röyxatda 2 562 963 kişi (rus manbasi), ingliz manbasida 2,8 mln. Federal okrug aholisi 1992-yilda 2,9 mln kişi deb körsatilgan. Rus manbasiga köra, reja böyiça 2000-yilga kelib aholi 500 ming bölişi kutilgan, biroq bu körsatkiçdan 1970-yillar boşidayoq oşib ketilgan; qurilişçilarning köpi şaharda qolib, yöldoş şaharlarda joylaşgan.
Iqtisodiyoti
13Brasília Kanberra, Bonn, Vaşington, Islomobod kabi asosan ma'muriy poytaxt bölib, sanoat korxonalari deyarli yöq; faqat oziq-ovqat va yengil sanoat faoliyat yuritadi. Rus manbasiga köra, aholi jon boşiga YaIM böyiça şahar mamlakatda ikkinçi örinda (40 696 real). Ingliz manbasi uni Lotin Amerikasining yirik şaharlari orasida jon boşiga YaIM eng yuqori şahar deb körsatadi. Şaharda prezident qarorgohi, Milliy kongress, Oliy sud va vazirliklar joylaşgan, xalqaro aeroport mavjud.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharning asosiy binolarini me'mor Oskar Nimeyer loyihalagan; landşaft me'mori Roberto Burle Marks. Nimeyer yaratgan soborning asosiy xonalari yer ostida, köçadan esa beton va vitraj şişadan qilingan gumbazi körinadi. Şahar 1987-yilda YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritilgan, 2017-yil oktyabrda esa YUNESKO tomonidan «Dizayn şahri» deb nomlangan. Brasília 2014-yilgi futbol böyiça jahon çempionati asosiy şaharlaridan biri bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Brazilia // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/435 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABrazilia. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/435
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/435
Raqamlarda
Aholi soni · 1-iyul 2025
3 mln kişi
+0,5 %1-iyul 2024ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q2844wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q155wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.