Njamena
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Njamena (fr. N'Djaména, ilgari Fort-Lami) — Çad poytaxti, mamlakatning eng yirik şahri va ma'muriy markazi. Şahar Şari daryosining Logone daryosi bilan qöşiladigan joyida joylaşgan; ma'muriy jihatdan 10 ta şahar tumaniga bölinadi.
Tarixi
13Şahar Fort-Lami nomi bilan fransuzlar tomonidan mustamlaka davrida asos solingan va harbiy tayanç punkt sifatida işlatilgan. Asos solingan yil manbalarda turliça körsatiladi: özbekça va rusça Vikipediyada — 1900-yil, inglizça Vikipediyada — 1901-yil (18-may; boşqa joyda 1910-yil ham yozilgan). Nomi Fransiya harbiy qömondoni Lami şarafiga qöyilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1920–58-yillarda u Fransiyaning Çad mustamlakasi ma'muriy markazi bölgan.
Ikkinçi jahon uruşida fransuzlar şahar aeroportidan yuk va qöşin taşişda foydalangan; 1942-yilda nemis samolyoti aeroportni bombalab, yonilği zaxirasini va önga yaqin samolyotni yöq qilgan. 1958-yildan şahar Çad muxtor Respublikasi, 1960-yildan mustaqil Çad poytaxti böldi. Hozirgi nom Njamena 1973-yildan qöllanadi (inglizça Vikipediyada 1975-yil ham tilga olingan); u arabça «dam oliş, tinçlik joyi» ma'nosidagi nomga boğlanadi.
1979–1980-yillardagi fuqarolar uruşi janglarida şahar qisman vayron bölgan, aholining deyarli hammasi daryoning narigi qirğoğiga, Kamerunga qoçgan. 1982-yil 7-iyunda Hissen Habre qöşinlari şaharga kirdi, 1990-yil 1-dekabrda şaharni Idris Debi qöşinlari egalladi. 2006-yil 13-aprelda va 2008-yil 2-fevralda qözğolonçilar şaharni egallaşga urindi, ammo muvaffaqiyatsizlikka uçradi.
Geografiyasi
13Şahar mamlakatning janubi-ğarbida, Şari daryosining öng sohilida, Logone quyilişi yaqinida, dengiz sathidan 299 m balandlikda, ança botqoqli hududda joylaşgan. Daryoning narigi qirğoğida Kamerundagi Kusseri şahri bor.
Iqlimi juda issiq, mussonli. Yillik yoğin miqdori özbekça Vikipediyada 648 mm, rusça manbada taxminan 500 mm, inglizçasida taxminan 510 mm deb berilgan. Yomğirli fasl may yoki iyundan sentabr yoki oktyabrgaça davom etadi, qolgan vaqtda yomğir juda kam.
Aholisi
13Aholisi 1990-yillar örtalarida 530,1 ming kişi edi; 2009-yilgi milliy röyxatga köra — 951 418 kişi. Eng köp etnik guruhlar: daza (16,97%), arablar (11,08%), xajaray (9,15%), ngambaye (6,41%). Rasmiy tillar — fransuz va arab tillari. Aholi orasida musulmonlar köp, nasroniylar birmunça kam.
Iqtisodiyoti
13Şahar mamlakatning muhim iqtisodiy va savdo-moliya markazi. Oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari bor, quriliş materiallari işlab çiqariladi. Paxta va çorva bilan savdo qilinadi. Inglizça manbaga köra, göşt, baliq va paxtani qayta işlaş asosiy tarmoqlardir. Njamena transport yöllari tuguni: u orqali uçta transafrika avtomobil yöli ötadi, xalqaro aeroporti bor, temir yöl aloqasi yöq.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Çad milliy muzeyi, Katta masjid va sobor mavjud. Universitet 1971-yilda oçilgan (öqiş fransuz tilida), Qirol Faysal universiteti 1991-yilda (arab tilida) oçilgan. Inglizça manbaga köra, Njamena 2009-yilda «Islom madaniyati poytaxti» deb e'lon qilingan. Şaharda prezident qarorgohi, Milliy majlis va hukumat muassasalari joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Njamena // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/442 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANjamena. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/442
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/442
Raqamlarda
Aholi soni · 2012-yil
1,1 mln kişi
+14,8 %2009-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q3659wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q657wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.