Jokyakarta
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jokyakarta (Yogyakarta) — Indoneziyaning Yava orolidagi şahar, Jokyakarta maxsus okrugining ma'muriy markazi. U klassik yava san'ati va madaniyati, jumladan batika markazi sifatida tanilgan.
Tarixi
13Şahar hududi qadimda «Mataram» nomi bilan atalgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Mataram taxminan uç asr davomida yava hind-buddaviy madaniyati markazi bölgan; bu davrda Borobudur va Prambanan kabi ibodatxonalar qurilgan. Taxminan 929-yilda poytaxt Yavaning şarqiy qismiga köçirilgan; sababi aniq emas, taxminlarga köra Merapi vulqonining otilişi yoki hokimiyat uçun kuraş bölgan. Majapahit davrida (1293—1527) bu hudud Mataram nomi bilan yana tilga olinib, Yavaning 12 viloyatidan biri hisoblangan.
Hozirgi şaharning Kotagede tumani Mataram sultonligining poytaxti bölgan. Bu davrning yillari manbalarda turliça körsatilgan: rus tilidagi Vikipediyada 1575—1640 (boşqa bölimda 1575—1620), ingliz tilidagi Vikipediyada 1587—1613. 1745-yildan Mataramda fuqarolar uruşi boşlandi: şahzoda Mangkubumi Pakubuvono II ning Gollandiya Ost-Indiya kompaniyasiga yer berişiga qarşi çiqdi. 1755-yil 13-fevralda Giyanti kelişuvi bilan Mataram Jokyakarta va Surakarta sultonliklariga bölindi; Mangkubumi sulton Hamengkubuvono I böldi. Uning oilasi 1756-yil 7-oktabrda saroyga köçib ötdi. 1812-yil 20-iyunda Stamford Reffls boşçiligidagi ingliz qöşini saroyni egalladi.
Indoneziya mustaqilligi e'lon qilingaç (1945), sulton Hamengkubuvono IX yangi respublikani qöllab-quvvatladi. Jokyakarta 1946—1948-yillarda (Özbekça Vikipediyada 1946—49) Indoneziyaning vaqtinça poytaxti böldi. 1948-yil 19-dekabrda gollandlar şaharni bosib olgaç, poytaxt Bukittinggiga köçirildi. 1949-yil 29-iyunda şahar gollandlardan töliq ozod etildi. Respublika oldidagi xizmatlari uçun Jokyakartaga maxsus okrug maqomi berildi. 2006-yil 27-mayda zilziladan şaharning katta qismi vayron bölgan, taxminan 4000 kişi halok bölgan (rus tilidagi Vikipediya).
Geografiyasi
13Şahar Yavaning janubiy-markaziy qismida joylaşgan, maydoni 32,82 km². Merapi vulqoni yaqin joyda; u Indoneziyadagi eng faol vulqon bölib, 1548-yildan beri muntazam otilib turadi. Iqlimi tropik musson iqlimi, yillik örtaça harorat taxminan 26—27 °C. Şahar 14 ta kemantren (tuman darajasidagi birlik)ga bölingan.
Aholisi
132020-yilgi röyxatga köra şahar aholisi 373 589 kişi (2010-yilda 388 627), 2023-yil örtasidagi rasmiy baho — 375 699. Şahar atrofi bilan aholi 2010-yilda 4 010 436 kişi bölgan. Özbekça Vikipediyada şahar atrofi bilan 3,1 mln. kişi (2000) körsatilgan.
Iqtisodiyoti
13Jokyakarta qadimdan hunarmandçilik markazi: batika töqiladi, kumuşdan badiiy buyumlar tayyorlanadi, yoğoç öymakorligi rivojlangan. Şoli oqlaş, şakarqand, tamaki va töqimaçilik korxonalari bor. Şahar temir yöl va şosse tuguni, xalqaro aeroporti mavjud. Turistlar köp keladi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şahar yava baleti, dramasi, musiqasi, şe'riyati va qöğirçoq teatri (vayang) bilan maşhur. Ta'lim markazi sifatida ham tanilgan; Gadjah Mada universiteti mamlakatdagi eng yirik oliy öquv yurti sifatida körsatiladi. Diqqatga sazovor joylar: sulton saroyi (kraton; özbekça Vikipediyada 1755—60), Taman Sari suv qasri (1758), Kotagede, Vredeburg qal'asi, Beringharjo bozori, Malioboro köçasi, Tugu yodgorligi, Sonobudoyo va boşqa muzeylar. Atrofida Borobudur va Prambanan ibodatxona majmualari bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jokyakarta // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/493 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJokyakarta. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/493
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/493
Raqamlarda
Aholi soni · 2017-yil
423 ming kişi
+8,8 %2010-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q7568wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.