Nusantara

Nusantara (indonez. Ibu Kota Nusantara, qisqartmasi IKN) — Indoneziyada qurilayotgan şahar bölib, qurilişi tugagaç Jakartadan poytaxt maqomini olişi rejalaştirilgan. U Kalimantan (Borneo) orolining şarqiy qirğoğida joylaşgan.

Poytaxtni Jakartadan köçiriş ğoyasi turli yillarda muhokama qilingan. Ingliz tilidagi manbaga köra, bu taklif birinçi prezident Sukarno davridan beri kötarilgan: 1957 yilda Palangka Raya şahrini oçganda uni kelajakdagi poytaxt sifatida rejalaştirgan. Rus tilidagi manbada esa 2010-yillarning ikkinçi yarmigaça bunday ğoyalar çekka hisoblangani, Baliknapan va Samarinda nomzod sifatida tilga olingani aytiladi.

Prezident Joko Vidodo 2017 yilda masalani örganişni topşirdi, 2019 yil aprelda reja rasman e'lon qilindi, avgustda esa quriliş joyi sifatida Şarqiy Kalimantan tanlandi. Köçirişning sabablari sifatida Jakartaning haddan taşqari gavjumligi, infratuzilma va ekologik muammolar, şuningdek Java bilan boşqa hududlar örtasidagi tengsizlikni kamaytiriş körsatiladi. Rus tilidagi manbaga köra, tadqiqotlar Jakartaning yiliga taxminan 25 santimetr tezlikda çökayotganini körsatgan. COVID-19 pandemiyasi tufayli loyiha sekinlaşdi. 2021 yil sentabrda qonun loyihasi parlamentga kiritildi, 2022 yil 18 yanvarda «Davlat poytaxti töğrisida»gi qonun qabul qilindi. Şahar nomi 2022 yil 17 yanvarda e'lon qilindi.

Nom qadimgi yava tilidagi «nusa» (orol) va «antara» sözlaridan kelib çiqqan bölib, «arxipelag» ma'nosini bildiradi. 2022 yil martda ma'muriyat rahbari etib Bambang Susantono tayinlandi; 2024 yil iyunda u va örinbosari Dhony Rahajoe lavozimlaridan ketdi. 2024 yil noyabrda Basuki Hadimuljono rahbar etib tasdiqlandi (rus tilidagi manba).

Ingliz tilidagi manbaga köra, 2024 yil 29 iyulda Vidodo yangi prezident saroyida işlay boşladi, 12 avgustda birinçi vazirlar mahkamasi yiğilişi ötdi, 17 avgustda esa Mustaqillik kuni Nusantarada birinçi marta nişonlandi. Poytaxtni köçiriş muddati böyiça qonunlarda aniq sana yöq; 2025 yil sentabrda jarayon 2028 yilda yakunlanişi rejalaştirilgani aytilgan.

Şahar Şarqiy Kalimantan viloyatidagi Penajam Şimoliy Paser (asosiy hukumat zonasi qurilayotgan joy) va Kutay-Kartanegara okruglari hududida joylaşgan. Unga qöşni Balikpapan port şahri yangi poytaxtning asosiy darvozasi vazifasini bajaradi. Rus tilidagi manbaga köra, maxsus poytaxt okrugining rejadagi maydoni 2561 km², şundan 562 km² bevosita şahar uçun ajratilgan, 68,5 km² esa markaziy ma'muriy tumanga möljallangan. Hudud dastlab şahar qurilişisiz, katta qismi örmon bilan qoplangan edi.

Loyiha dastlab 466 trillion rupiya (32,7 milliard AQSh dollari) deb baholangan; davlat byudjetidan bu summaning 19 foizigaça ajratilişi, qolgani davlat-xususiy şeriklik va investitsiyalardan qoplanişi aytilgan. Ingliz tilidagi manbada loyiha qiymati 523 trillion rupiya (35 milliard dollar) deb berilgan va quriliş 2045 yilgaça beş bosqiçda amalga oşirilişi körsatilgan. 2025 yil sentabr holatiga davlat byudjetidan taşqari xususiy investitsiyalar 65,3 trillion rupiyaga yetgan (49 tadbirkor). Prabovo Subianto 2-bosqiç uçun 48,8 trillion rupiya ajratgan.

Şaharda Davlat saroyi, vazirlik binolari, turar joylar, yodgorliklar va boğlar qurilgan. 2024 yil 13 sentabrda Swissôtel Nusantara oçildi. Şahar sayyohlarni jalb qilib, kunlik taşrif buyuruvçilar soni 3000–5000 atrofida. Ingliz tilidagi manbaga köra, Pancasila köli yonida ibodat majmuasi qurilişi rejalaştirilgan.

Loyiha köp moliyaviy xarajat va jamoatçilik muhokamasi yetişmagani uçun tanqid qilinadi. 2019 yil avgustdagi sörovda respondentlarning 35,6 foizi köçirişga qarşi, 24,6 foizi tarafdor bölgan. Tanqidçilar yovvoyi tabiatga ta'sir haqida ham xavotir bildirgan.