Bloemfontein

Bloemfontein (afrikaans: Bloemfontein, sesotho: Mangaung) — Janubiy Afrika Respublikasidagi şahar, Free State provinsiyasining markazi va mamlakatning sud poytaxti. Ingliz manbasiga köra, şahar 2010-yilgi FIFA Jahon çempionati ötkazilgan şaharlardan biri bölgan.

Şahar örnidagi fermaga 1840-yilda bur Yohannes Brits asos solgan (rus manbasi). Ingliz manbasiga köra, Bloemfontein 1846-yilda britaniyalik mayor Genri Duglas Uorden tomonidan qal'a sifatida asos solingan; Uorden fermani Britsdan sotib olgan. Şahar nomi «gullar favvorasi» deb izohlanadi (rus manbasi); ingliz manbasida esa nom griqua yetakçisi Yan Bloem II nomidan kelib çiqqan bölişi mumkinligi aytiladi.

1854–1902-yillarda Bloemfontein Orange Respublikasining poytaxti bölgan. 1890-yilda uni Keyptaun bilan boğlovçi temir yöl qurilgan. 1899-yilda şaharda Bloemfontein konferensiyasi ötdi; u Angliya–Bur uruşining boşlanişini oldini ola olmadi. 1900-yil 13-martda inglizlar şaharni egalladi va yaqin atrofda bur ayollari va bolalari uçun konsentratsion lager qurdi. 1913-yilda şahar çekkasida bu lagerlarda halok bölgan bur tinç aholisi xotirasiga Milliy ayollar yodgorligi barpo etilgan.

1910-yilda Janubiy Afrika Ittifoqi tuzilganda kelişuvga köra Bloemfontein ittifoqning sud poytaxti böldi. 1912-yil 8-yanvarda şaharda Janubiy Afrika Mahalliy Milliy Kongressi, keyingi Afrika milliy kongressi asos solindi. Ingliz manbasiga köra, yozuvçi J. R. R. Tolkin 1892-yil 3-yanvarda şu şaharda tuğilgan.

Şahar Highveld mintaqasining janubiy çetida, Karru yarim çöl mintaqasi bilan çegarada joylaşgan. Dengiz sathidan balandligi rus manbasida 1300–2000 m oraliğidagi plato sifatida, ingliz manbasida esa 1395 m (boşqa joyda 1400 m) deb körsatilgan. Hudud asosan tekis, ora-sira tepaliklar uçraydi.

Iqlimi yarim çöl iqlimi: yozi issiq, qişi salqin va quruq. Qor kamdan-kam yoğadi. Rus manbasiga köra yillik yoğin 559 mm.

2011-yilgi röyxatga olişga köra, şahar aholisi 256 185 kişi bölgan: qora tanlilar 56,11 %, oqlar (asosan afrikanerlar) 29,79 %, ranglilar 12,81 %. Mangaung munitsipaliteti aholisi 747 431 kişi (ingliz manbasi). Ma'muriyat va biznesda asosiy til afrikaans; qora tanli aholi sotho, tswana va xosa tillarida gaplaşadi.

Provinsiyadagi oltin va uran konlarining özlaştirilişi Bloemfonteinni yirik sanoat markaziga aylantirgan. Metallga işlov beriş, şişa, oziq-ovqat, tamaki va charm sanoati korxonalari mavjud. Şahar temir yöl va avtomobil yöllari tuguni; N1, N6 va N8 milliy yöllari ötadi. Bram Fisher nomidagi xalqaro aeroport (IATA: BFN) Yoxannesburg, Keyptaun, Durban va Port-Elizabet bilan qatnovni ta'minlaydi.

Şahar «atirgullar şahri» nomi bilan ham tanilgan; u yerda har yili atirgul festivali ötkaziladi. Diqqatga sazovor joylar: Naval Hill, Milliy ayollar yodgorligi, Milliy muzey, Oliewenhuis san'at muzeyi, Angliya–Bur uruşi muzeyi, Eski prezidentlik qarorgohi, Boyden rasadxonasi va Naval Hill planetariysi. Rus manbasiga köra, Milliy ayollar yodgorligi balandligi 36,5 m bölgan qumtoşdan yasalgan obelisk, Gamilton boğida olti mingdan ortiq gilos daraxti bor.