Moroni

Moroni — Qamar Orollari Ittifoqining eng yirik şahri, poytaxti va hukumat qarorgohi. U Hind okeanidagi Ngazidja (Katta Komor) orolida, Kartala vulkani etagida joylaşgan va şu orolning ma'muriy markazi hisoblanadi.

Moroni ilk tarixi aniq emas. Qamar orollaridagi aholi punktlari haqidagi eng qadimgi yozma ma'lumotlar 7-asrdan oldingi emas, şahar qaçon paydo bölgani noma'lum. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, şahar 10-asrda arablar tomonidan sultonlik poytaxti sifatida asos solingan va Zanzibarga boruvçi dengiz yöli ötgan joyda bölgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada esa şaharning dastlabki tarixi noaniq deb körsatilgan.

Ikkinçi ming yillikning örtalariga kelib Moroni Hind okeani savdo tarmoqlarida iştirok etgan obod şahar edi; 1427-yilda qurilgan Badjanani masjidi şu bilan boğliq. Qöşni Ikoni bilan birga Moroni Bambao qirolligining ikki iqtisodiy va siyosiy markazidan biri bölgan. Bambao sultoni Said Ali ibn Said Umar 1886-yilda Fransiya bilan protektorat şartnomasini tuzgaç, şahar mustamlaka ma'muriyatining örniga aylandi.

20-asrda şahar sekin ösdi: ma'muriy markaz Mayottadagi Dzaudzida bölgan va 1958-yilda Moroni aholisi 6545 kişi edi. Öşa yili arxipelag poytaxti Dzaudzidan Moroniga köçirildi. 1999-yil aprelida şaharga ta'sir qilgan zöravonlik yuz berdi, polkovnik Azali Asumani davlat töntarişi orqali hokimiyatni oldi. 2003-yil dekabrda ötiş davri kelişuvlari böyiça Moroni kelişuvi imzolandi.

Şahar Ngazidja orolining ğarbiy qirğoğida joylaşgan. Qirğoq toşloq, vulkan jinslaridan tuzilgan, plyajlar asosan yöq. Moroni balandligi 2361 metr bölgan faol Kartala vulkani etagida, uning kraterdan 10 km uzoqlikda joylaşgan. Vulkanning sönggi otilişlari 2005 va 2006-yillarda bölgan; ingliz manbasiga köra, 2005-yilgi otiliş kul tufayli köp odamning köçişiga sabab bölgan.

Iqlim — tropik yomğirli örmon iqlimi; yoğingarçilik yil davomida köp, faqat oktyabrda 100 mm dan kam. Yillik örtaça yoğin 2700 mm.

Manbalarda aholi soni turliça berilgan: rus va ingliz Vikipediyasiga köra 2003-yilda 41 557 kişi; ingliz manbasida 2011-yilda taxminan 54 000; özbekça Vikipediyada 25 mingdan köp deyilgan. Aholining 98 foizi sunniy musulmonlar, katolik ozçilik ham bor. Rasmiy tillar — şikomori, arab va fransuz tillari.

Şaharda dengiz porti bor: u kiçik, rifler sababli yirik kemalar uçun mos emas. Port orqali vanil, kakao va kofe eksport qilinadi. Sanoat alkogolsiz içimliklar, efir moylari, metall va yoğoç mahsulotlari hamda sement uçun vulkan tuffini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Moroni Hahaya va Mitsudje bilan avtomobil yöllari orqali boğlangan. 15 km şimoldagi Hahayada Şahzoda Said Ibrohim xalqaro aeroporti joylaşgan; Yevropaga töğridan-töğri reyslar yöq. Şaharda eski bozor va şimoldagi Volo-Volo bozori kabi bozorlar bor. Turistik infratuzilma yaxşi rivojlanmagan.

Şaharning aksar binolari arab uslubida qurilgan. Tarixiy markaz — Medinada tor köçalar va qadimiy binolar köp, lekin ular yetarliça ta'mirlanmagan. Asosiy diqqatga sazovor joy — Badjanani (eski Juma) masjidi: 1427-yilda qurilgan, minorasi 1921-yilda qöşilgan. Ingliz manbasiga köra, 2026-yilda Moroni Medinasi boşqa Qamar şaharlari medinalari bilan YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritilgan. Alyans Franko-Komorien teatri (300 örin), Al-Kamar (700 örin) va Xalq saroyi (500 örin) tadbirlar ötkaziladigan joylardir. Kartala vulkani vulkan tinç paytida piyoda sayr uçun ham maqsad böladi.