Mexiko şahri
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Mexiko (ispança: Ciudad de México) — Meksikaning poytaxti, mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Şahar Meksika toğligida, dengiz sathidan 2240 m balandlikda joylaşgan.
Tarixi
13Şaharga 1325-yilda atstek (mexika) xalqi Tenoçtitlan nomi bilan asos solgan; Ingliz Vikipediyasi asos solingan yilni 1325 yoki 1327 deb körsatadi. Rivoyatga köra, atseklarning asosiy xudosi Vitsilopoçtli ularga uy quriladigan joyni körsatgan. Şahar Tesko k köli orolida qurilgan edi. 16-asr boşlarida Tenoçtitlan jahondagi eng yirik şaharlardan biri bölgan; rus tilidagi maqolada aholisi bu paytda 500 mingga yaqin deyilgan.
Ispan zabtkori Ernan Kortes 1519-yil 8-noyabrda şaharga kirgan. 1520-yilda atsteklar ispanlarni şahardan siqib çiqargan, ammo Kortes 1521-yilda qamalni boşlagan va şahar ispanlar qöliga ötib, deyarli vayron qilingan. Uning örnida Yangi Ispaniyaning ma'muriy markazi bölgan Mexiko qayta bunyod etilgan. 1585-yildan rasman Ciudad de México deb atalgan.
Mexiko 1821-yildan mustaqil Meksikaning poytaxti. Rus Vikipediyasiga köra, 1847-yilda Amerika–Meksika uruşi paytida şaharni AQSH qöşinlari egallagan, 1968-yilda XIX Olimpiada öyinlari ötkazilgan. Şahar uzoq vaqt federal okrug bölgan; 2016-yil 29-yanvarda Federal okrug rasman Ciudad de México deb qayta nomlangan va köproq mustaqillikka ega bölgan.
Geografiyasi
13Şahar Meksika toğligining janubiy qismida, toğlar bilan öralgan havzada joylaşgan. Iqlimi subtropik; yanvarda örtaça harorat taxminan 12 °C, yillik yoğin 750 mm. Iyul oyidagi örtaça haroratni manbalar turliça beradi: özbekça Vikipediyada 16 °C, rusça Vikipediyada 17 °C. Şaharda çangli böronlar va zilzilalar bölib turadi; 1985-yil 19-sentyabrdagi zilzilada, rus manbasiga köra, 10 ming kişi halok bölgan. Suv ta'minoti qiyin. Şahar 16 tumanga (alkaldiya) bölingan.
Aholisi
132020-yilgi röyxatga köra, şahar aholisi 9 209 944 kişi, maydoni 1495 km². Katta Mexiko aglomeratsiyasida ingliz manbasiga köra 21,8 mln, rus manbasiga köra 21 mln kişi yaşaydi. Aholining aksariyati metislar; eng yirik tub xalq — naua. Rasmiy til — ispan tili. Aholining köpçiligi katoliklar: 1960-yillarda 90 % dan köp bölgan, 21-asr boşida taxminan 80 %.
Iqtisodiyoti
13Mexiko — transport tuguni, xalqaro havo yöllarining yirik markazi; metropoliten qurilgan. Şahar Lotin Amerikasining yirik sanoat, savdo va moliya markazlaridan biri. 1950-yillardan boşlab AQSH sarmoyasi hisobiga elektrotexnika, metallsozlik, avtomobil yiğiş, neft kimyosi rivojlangan. Ingliz manbasiga köra, 2011-yilda Katta Mexiko yalpi içki mahsuloti 411 mlrd dollar bölgan; şahar mamlakat YaIMning 15,8 %, metropoliten hudud taxminan 22 % ini bergan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şahar an'anaviy ravişda «Saroylar şahri» deb atalgan; bu nom Aleksandr fon Gumboldtga nisbat beriladi. Şaharning markaziy maydoni — Sokalo; uning bir tomonida Mexiko metropolitan sobori qurilgan. Şaharning tarixiy markazida 16-asrda qurilgan köplab çerkovlar saqlanib qolgan. Şaharliklar norasmiy tarzda «çilango» deb ataladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mexiko şahri // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/550 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMexiko şahri. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/550
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/550
Raqamlarda
Aholi soni · 2020-yil
9,2 mln kişi
+3,3 %2015-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1489wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q96wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.