Kolonia

Kolonia (inglizça: Kolonia) — Mikroneziya Federativ Ştatlaridagi Ponpei ştatining ma'muriy markazi, sohildagi şaharça. U 1989-yilgaça mamlakat poytaxti bölgan; keyin poytaxt Palikirga köçirilgan.

Kolonia tarixida Ponpeyni egallagan köplab xorijiy davlatlar çuqur iz qoldirgan, ularning izlari şahar va orolning turli joylarida uçraydi. Ponpeyning an'anaviy hokimiyat markazi orolning janubi-şarqidagi Madolenimvda bölgan. Hozirgi Kolonia hududi Mesenieng deb atalgan, bu «şamol yuzi» yoki «qarşi şamol» degan ma'noni bildiradi.

Ispaniya şaharni 1887-yilda ma'muriy va harbiy poytaxt sifatida qurib, Santyago-de-la-Asensyon deb nomlagan. Mustamlaka hukumati va garnizonni himoya qiliş uçun fort qurilgan; uning xarobalari «Ispan devori» deb ataladi.

1899-yilda Ispaniya–Amerika uruşi natijasida Germaniya Ponpeyni boşqa Karolin orollari bilan birga Ispaniyadan sotib oldi va Koloniyada okrug boşqarmasini taşkil etdi. Yöllar, pristanlar va binolar qurildi (çerkov qönğiroq minorasi va qabriston saqlanib qolgan), biroq orolga nemis va boşqa xorijiy köçmançilar kam kelgani uçun şahar nisbatan kiçik bölib qoldi. 1905-yilda Kolonia va Ponpeyning şimoliy qismi tayfundan vayron böldi.

Yaponiya Birinçi jahon uruşining dastlabki haftalarida Ponpeyni, ekvatordan şimoldagi boşqa nemis orollari qatori, egalladi. Oldingi egallovçilardan farqli ravişda yaponlar Mikroneziyaga minglab köçmançilarni olib keldi; ba'zi orollarda ularning soni mahalliy aholidan oşib ketdi. Köçmançilarning aksari okinavaliklar edi; ular infratuzilmani sezilarli kengaytirdi va Ponpeyning boşqa joylarida ham posyolkalar barpo etdi. 1930-yillarda Koloniyaga kelganlarning ma'lum qilişiça, Namiki köçasi (hozirgi Kaselelxi köçasi) böylab dökondorlarning soyabonlari ostida yomğirda höl bölmay yuriş mumkin bölgan.

Ikkinçi jahon uruşi davrida Koloniyaning katta qismi vayron qilindi: şahar va orol obyektlariga 118 tonna amerikalik bomba, 600 yondiruvçi bomba taşlandi, kema artilleriyasi ham öt oçdi. Ponpeyda desant operatsiyalari ötkazilmagan, ammo yapon harbiy texnikasining zanglagan qoldiqlari hamon orolda körinadi. Şahar AQSh harbiy-dengiz floti, söngra AQSh Içki işlar vazirligi boşqaruvi davrida qayta qurilib, kengaytirildi. Mikroneziya Federativ Ştatlaridagi konstitutsiyaviy referendum va AQSh bilan Erkin assotsiatsiya töğrisidagi şartnoma 1986-yilda mustaqillikka olib keldi.

Kolonia Ponpei orolining şimoliy-markaziy qismida joylaşgan. U ilgari Nett munitsipalitetining tarkibida bölgan, 1965-yil maydan alohida munitsipalitet. Quruqlik maydoni manbalarda turliça körsatilgan: rus tilidagi Vikipediyada 1,84 km², ingliz tilidagisida 1,5 km²; şahar çegarasidan taşqarida ham köplab binolar bor. Xalqaro Ponpei aeroporti (IATA: PNI) kiçik Deketik orolida joylaşgan va Koloniyaga Deketik dambasi orqali ulangan.

2010-yilgi röyxatga olişga köra şahar aholisi 6074 kişi. Kolonia Ponpeydagi eng yirik aholi punkti. Rasmiy tillar — ponpey va ingliz tillari.

Kolonia orolning savdo markazi hisoblanadi. Şaharda oziq-ovqat dökonlari, restoranlar, barlar va mehmonxonalar bor.

Şaharda Ponpei ştati hukumat idoralari, davlat va xususiy maktablar hamda turli diniy konfessiyalarning ibodatxonalari joylaşgan. Barça asosiy va ikkinçi darajali köçalar asfaltlangan, köça körsatkiçlari örnatilgan. AQSh, Avstraliya, Xitoy va Yaponiya elçixonalari Koloniyada joylaşgan, garçi federatsiya poytaxti hozir Palikirda bölsa-da. Şaharda xorijiy ixtiyoriy taşkilotlar, jumladan Tinçlik korpusi, JOCV (JICA), WorldTeach, Qizil Xoç, Iezuit ixtiyoriylar korpusi, Berrisdagi ispan mersedarian missionerlari, Ponpei tabiatni muhofaza qiliş jamiyati (CSP) va Tinchokean missionerlik aviatsiyasi (PMA) faoliyat yuritadi.

Davlat maktablari: Ponpei oroli markaziy maktabi, Kolonia boşlanğiç maktabi va Ohmine boşlanğiç maktabi. Xususiy maktablar: Kalvari xristian akademiyasi, Yettinçi kun adventistlari örta maktabi va «Rahmdil Xudo onasi» katolik örta maktabi. Lidorkini muzeyi 2012-yilda yopilgunga qadar Koloniyada edi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, körişga arziydigan joylar: 1909-yilda nemislar/ispanlar qurgan katolik qönğiroq minorasi, 1910-yilda taşkil etilgan nemis qabristoni, 1887-yildagi Ispan devori va 1921-yilda qurilgan yapon ziyoratgohi. Orolning janubi-şarqida maşhur Nan-Madol arxeologik yodgorligi joylaşgan.