Vindhuk

Vindhuk (ingl. Windhoek, nem. Windhuk) — Namibiyaning poytaxti va eng yirik şahri. Şahar mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi hisoblanadi.

Şahar nomi haqida turli qaraşlar bor. Köpçilik uni afrikaans tilidagi wind («şamol») va hoek («burçak») sözlaridan kelib çiqqan deb hisoblaydi. Boşqa taxmin böyiça, Jonker Afrikaner şaharni ajdodlari yaşagan Janubiy Afrikadagi Winterhoek toğlari şarafiga atagan. Nom birinçi marta Jonker Afrikanerning 1844-yil 12-avgustdagi xatida tilga olingan. Nama xalqi tilida joy ǀAi-ǁGams («issiq buloq»), otjigerero tilida Otjomuise («buğ joyi») deb atalgan.

Inglisça materialga köra, şahar issiq buloq atrofida paydo bölgan. 1840-yilda orlam yetakçisi Jonker Afrikaner şu yerga joylaşib, jamoasi uçun toş çerkov qurgan. Keyingi ön yilliklarda nama va gereroning özaro uruşlari aholi punktining vayron bölişiga olib kelgan. Rus tilidagi Vikipediyada aholi punkti 1800-yilda paydo bölgani, dastlabki aholisi gererolar bölgani, keyin nama yetakçisi hokimiyatiga ötgani aytiladi.

Nemis mustamlakasi davrida şahar 1890-yil 18-oktabrda mayor Kurt fon Fransua qal'a poydevoriga toş qöygan kuni qaytadan asos solingan deb hisoblanadi. 1890-yilda u Nemis Janubi-Ğarbiy Afrikasining ma'muriy markazi bölgan. Şu davrda şaharda Heinitzburg, Sanderburg va Schwerinsburg qasrlari qurilgan.

1915-yilda Janubiy Afrika qöşinlari şaharni egalladi. 1920-yilda hudud Millatlar Ligasining mandati asosida Janubiy Afrika boşqaruviga berildi. 1958-yilda şaharda qayta işlangan oqava suvni töğridan-töğri içimlik suvi ta'minotiga yuboruvçi qurilma işga tuşirilgan. Şahar huquqini 1965-yil 18-oktabrda rasman oldi. 1971-yilda Vindhukdan namibiyalik şartnomaviy işçilarning iş taşlaşi boşlandi. 1990-yilda mustaqillik e'lon qilingaç, Vindhuk Namibiya poytaxti bölib qoldi.

Şahar mamlakat markazida, Khomas toğligida, dengiz sathidan taxminan 1600–1700 m balandlikda joylaşgan (manbalarda 1600, 1654 va 1700 m körsatilgan). Janubiy, şarqiy va ğarbiy tomonlarda toş-toğli hududlar şaharning kengayişini qiyinlaştiradi. Janubiy tomon yer osti suv qatlamlari tufayli sanoat uçun yaroqsiz. Şimoldagi Brakwater hududi kengayiş uçun yagona imkoniyat sifatida körsatiladi.

2011-yilda şahar çegaralari kengaytirilib, yer maydoni 5133,4 km² ga yetdi. Inglizça Vikipediyaga köra, bu uni Afrikadagi maydon böyiça eng yirik şahar qiladi.

Iqlimi issiq yarim çöl iqlimi. Inglizça Vikipediyaga köra, yillik örtaça yoğin 377,8 mm, rusça Vikipediyada taxminan 330 mm deyiladi. Eng sovuq oy — iyul, eng issiq oy — dekabr.

Aholi soni manbalarda turliça: 1999-yilda 114,5 ming kişi (ÖzME), 2010-yilda 325 858 kişi, 2025-yil 1-yanvarda 334 580 kişi (rusça Vikipediya), 2023-yilda 486 186 kişi (inglizça Vikipediya). Inglizça Vikipediyaga köra, aholi boşqa hududlardan köçib keliş hisobiga oşmoqda. Jamoat hayotida afrikaans, ozroq darajada nemis tili lingua franka sifatida qöllanadi, hukumat esa faqat ingliz tilidan foydalanadi.

Vindhuk mamlakatning ma'muriy, savdo va sanoat markazi. Oziq-ovqat, tikuvçilik, yoğoçsozlik, mebel sanoati va maşinasozlik korxonalari joylaşgan. U qoraköl terisi savdosining yirik markazlaridan biri. Şaharda vino va likyor işlab çiqariladi.

Vindhuk muhim transport tuguni: avtomobil va temir yöllar kesişadi. Temir yöl orqali Uolfiş-Bey porti bilan boğlangan. Şahardan 42 km şarqda Hosea Kutako xalqaro aeroporti, janubda esa kiçik samolyotlar uçun Eros aeroporti joylaşgan.

Nemis hukmronligi davridan lyuteran çerkovi va nemis qal'asi (Alte Feste) saqlanib qolgan. Atrofdagi toğlar çöqqilarida neogotik uslubdagi uç qasr bor. Şaharda milliy muzey, milliy san'at galereyasi, kutubxona, politexnika instituti, hayvonot boği va mamlakatdagi yagona botanika boği joylaşgan. Namibiya universiteti ham şu yerda. Sem Nujoma nomidagi stadion 2005-yilda qurilgan va 10 300 örinli.