Yaren

Yaren — Nauru Respublikasining şahri va ma'muriy hamda saylov okruglaridan biri, mamlakatning norasmiy poytaxti. Ilgari Makva yoki Moqua deb ham atalgan.

Yaren hududida birinçi yevropa aholi punktlari 19-asrning 30-yillarida paydo bölgan. 1888-yilda Yaren Germaniyaning Marşall orollari protektorati tarkibiga kirgan, 1914-yildan Buyuk Britaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiyaning qöşma boşqaruvida bölgan. 1942–1945-yillarda okrugni yapon qöşinlari bosib olgan. 1968-yilda Nauru mustaqillikka erişgan, biroq Yaren rasmiy poytaxt deb e'lon qilinmagan. Inglizça Vikipediyaga köra, okrug 1968-yilda taşkil etilgan; uning dastlabki nomi Makva (Moqua) nauruliklarning asosiy içimlik suvi manbai — yer osti köli Moqua Vel nomidan olingan.

Yaren vulqon konusi tepasida paydo bölgan marjon atolli — Nauru orolining janubida joylaşgan. Maydoni 1,5 km², 2007-yilda balandligi 25 metr bölgan. Şimolda Buada, şarqda Meneng, ğarbda Boe okruglari bilan çegaradoş.

Iqlimi ekvatorial, issiq va nam (Kyoppen böyiça Af). Örtaça oylik harorat taxminan 28 daraja, yiliga taxminan 2000 mm yoğin tuşadi; ba'zi yillarda 4500 mm gaça boradi, qurğoqçilik ham köp uçraydi. Eng yomğirli mavsum noyabrdan fevralgaça. Ösimliklar orasida kokos palmalari, pandanuslar, fikuslar va dafnalar bor. Sutemizuvçilardan faqat kalamuşlar, sudralib yuruvçilardan kaltakesaklar uçraydi; quş va haşarotlar köp.

2011-yilgi röyxatga olişga köra, Yaren aholisi 747 kişi. Taxminan 90 %ini mikroneziyalik nauruliklar taşkil etadi; Okeaniyaning boşqa orollaridan kelganlar taxminan 5 %, xitoyliklar 3 %, qolganlari yevropaliklar. Rasmiy tillar — nauruan va ingliz tillari. Imonlilarning 60 % dan ortiği protestant, qolganlari katolik.

Yaren ingliz tilidagi Vikipediyaga köra Birlaşgan Millatlar Taşkilotida «asosiy okrug» deb qabul qilingan; respublikaning rasmiy poytaxti yöq. Okrugda parlament binosi, politsiya boşqarmasi, yonğin xizmati, ma'muriy idoralar, Avstraliya Oliy komissiyasi va Tayvan elçixonasi joylaşgan. Yaren saylov okrugi sifatida har 3 yilda Nauru parlamentiga ikki a'zo saylaydi. Yarenda Nauru xalqaro aeroporti va «Nauru Airlines» boş ofisi ham bor. Yaren boşlanğiç maktabi va Nauru örta maktabi şu yerda, Nauru öquv qişloğida esa Janubiy Tinç okeani universitetining Nauru filiali joylaşgan.

Özbekça va rusça manbalarda şaharning diqqatga sazovor joylari sifatida Ikkinçi jahon uruşidan qolgan ikkita yapon qurollari muzeyi, köplab bunker va kaponerlar hamda Mokua Vel yer osti köli körsatilgan; orol atrofida çökkan samolyot va kemalar bor. Inglizça Vikipediyada Moqua Vel, Ella boği (sayr uçun maşhur joy), uruş davridagi yapon qurollari va Nauru milliy muzeyi — Naoero muzeyi sanalgan.