Dodoma

Dodoma — Tanzaniya Birlaşgan Respublikasining poytaxti, mamlakatning markaziy qismida joylaşgan şahar. Şahar Dodoma viloyatining ma'muriy markazi hamdir. Nomi gogo tilida «u çökib ketdi» degan ma'noni anglatadi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, hozirgi Dodoma 1907-yilda nemis mustamlakaçilari tomonidan markaziy temir yöl qurilişi paytida asos solingan; bundan oldin u Idodomya nomli kiçik bozor aholi punkti bölgan. Rus tilidagi Vikipediyada esa şahar 19-asr oxirida Germaniya Şarqiy Afrikasi tarkibidagi mustamlaka posyolkalaridan biri sifatida vujudga kelgan deyiladi. Birinçi jahon uruşidan söng u Buyuk Britaniya mustamlakasi tarkibiga kirgan.

1964-yilda Tanganika va Zanzibardan Tanzaniya Birlaşgan Respublikasi tuzilgaç, Dodoma şu nomli viloyatning ma'muriy markazi maqomini olgan. 1974-yilda umumxalq referendumidan keyin hukumat poytaxtni Dor-us-Salomdan mamlakat markaziga köçirişni e'lon qildi; maqsad markaziy hududning ijtimoiy-iqtisodiy rivoji va poytaxtni mamlakat içida markazlaştiriş edi. Boş reja uçun Kanadaning Project Planning Associates Ltd kompaniyasi tanlandi. 1974-yilda Dodoma aholisi 40 ming kişi edi.

Özbek milliy ensiklopediyasiga asoslangan materialda poytaxtni köçiriş 1993-yildan boşlangani aytiladi; boşqa manbalarda Dodoma 1996-yilda rasmiy poytaxt bölgani körsatilgan. 2006-yilda Xitoy hukumati Dodomada parlament binosini qurib topşirdi. Prezident devoni va vazirliklar boş qarorgohlarining Mtumba hududiga köçişi 2019-yilda yakunlangan. Çet el elçixonalari va davlat idoralarining aksariyati uzoq vaqt Dor-us-Salomda qoldi, bu şahar savdo markazi bölib qolmoqda.

Şahar mamlakat markazida, Dor-us-Salomdan 453 km ğarbda va Aruşadan 441 km janubda joylaşgan. Maydoni 2669 km², şundan 625 km² urbanizatsiyalaşgan (ingliz tilidagi Vikipediya; unda boşqa joyda 2607 km² ham körsatilgan). Rus tilidagi Vikipediyaga köra, şahar dengiz sathidan 1290 m balandlikdagi platoda, past ötli savannalar zonasida joylaşgan, yoğin yiliga taxminan 1000 mm. Ingliz tilidagi Vikipediya esa iqlimni yarim quruq deb ta'riflaydi va yillik yoğinni 610 mm deb körsatadi.

2022-yilgi röyxatga olişda aholi soni 765 179 kişi bölgan; 2012-yilda bu raqam 410 956 edi. Mahalliy xalqlar — gogo, rangi va sandave. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, aholining deyarli 99 foizini afrikalik xalqlar taşkil etadi. Aholi orasida nasroniylar (asosan katoliklar) va musulmonlar köp. Davlat tillari — suaxili va ingliz tillari.

Dodoma — Dor-us-Salom–Kigoma temir yöli va Buyuk Şimoliy avtomobil yölidagi muhim transport tuguni. Şaharda oziq-ovqat (vino, meva konservalari, moy işlab çiqariş) sanoati, qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlaş va yoğoçsozlik korxonalari mavjud. Şahar orqali Qohira–Keyptaun magistrali ötadi. Dodoma aeroporti kiçik samolyotlarni qabul qiladi; şahardan 14 km şimolda Msalato xalqaro aeroporti qurilmoqda. 2024-yildan Dor-us-Salom bilan standart izli temir yölda yölovçi taşiş boşlangan.

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, şahar me'moriy yodgorliklarga boy emas; eng közga köringanlari — prezident va hukumat qarorgohlari hamda 20-asr boşida nemis işçilari qurgan temir yöl vokzali. Şaharda sikhlarning ibodatxonasi va geologiya muzeyi bor. 2007-yilda Dodoma universiteti va Anglikan çerkoviga qaraşli Tanzaniya Avliyo Ioann universiteti oçilgan. Şahar futbol klubi — «Dodoma Jiji» (avvalgi nomi «Polisi Dodoma»); Jamhuri stadioni şaharda joylaşgan.