Petrozavodsk

Petrozavodsk — Rossiyaning şimoli-ğarbida, Onega köli sohilida joylaşgan şahar va Kareliya Respublikasining poytaxti. Şahar 1777-yildan şahar maqomiga ega.

Şaharga 1703-yilda asos solingan. Rus manbasiga köra, 1703-yil 1-sentabrda Pyotr I farmoniga binoan Onega köli sohilida davlat qurol zavodi qurilişi boşlangan; inglizça manbada esa asos solingan sana 11-sentabr deb körsatilgan va posyolka Menşikov tomonidan barpo etilgani aytilgan. Zavod dastlab Şuya zavodi deb atalgan, 1704-yilda Pyotr I şarafiga Petrovskiy zavodi deb özgartirilgan, zavod yonidagi posyolka esa Petrovskaya sloboda nomini olgan. 1777-yilda sloboda şahar maqomini olib, Petrozavodsk deb atalgan.

Rus manbasiga köra, 1788-yilda Aleksandrovskiy zavodida zavod ehtiyojlari uçun dunyodagi birinçi zavod temir yöli — «çöyan ğildirak yöli» qurilgan. Ikkinçi jahon uruşi davrida şahar Finlyandiya qöşinlari tomonidan bosib olinib, Yaanislinna (Onegaborg) deb atalgan; ozod etilgaç, avvalgi nomi qaytarilgan. Uruşda vayron bölgan şahar qayta qurilgan. 2015-yil 6-aprelda şaharga Rossiya Federatsiyasining «Harbiy şon-şaraf şahri» faxriy unvoni berilgan.

Şahar Şarqiy Yevropa tekisligida, Onega kölining Petrozavodsk, Nemetskaya va Zayaçya qöltiqlari sohilida joylaşgan. Rus manbasiga köra, u qirğoq böylab 21,7 km ga çözilgan; inglizça manbada bu masofa taxminan 27 km deb berilgan. Şahar hududi 113,26 km². Moskvadan taxminan 1091 km şimolda (inglizça manbada 1010 km), Sankt-Peterburgdan 412 km şimoli-şarqda joylaşgan.

Iqlimi marea mötadil kontinental bölib, qişi uzoq, yozi qisqa va salqin. Örtaça yillik harorat +3,7 °C, yillik yoğin 612 mm (inglizça manbada 611 mm). Iyun oyida kunduzi 19 soatdan oşadi (oq tunlar). Şahar hududida 37 ta kemalar qatnamaydigan daryo va soy, önlab buloqlar mavjud. 1951-yildan Petrozavodsk davlat universitetining botanika boği faoliyat yuritadi.

Aholisi 282,3 ming kişi (1998). Inglizça manbada 2022-yil uçun 280 890 kişi körsatilgan. 1918–1991-yillarda aholi 19,8 mingdan 283 ming kişigaça oşgan. Aholining köpçiligini ruslar taşkil etadi; şuningdek, şaharda kareliyaliklar va vepslar yaşaydi, jami 50 ga yaqin millat vakillari bor.

Petrozavodsk — Kareliyaning muhim sanoat markazi, respublika yalpi sanoat mahsulotining çorak qismini beradi. Asosiy tarmoqlar: maşinasozlik va metallsozlik. Şaharda «Petrozavodskbummaş», Onega traktor, stanoksozlik, kemasozlik va radio zavodlari, uysozlik va taxta tiliş-mebel kombinatlari, slyuda fabrikasi bor. Yengil va oziq-ovqat (jumladan baliq) sanoati ham mavjud. Şahar temir yöl tuguni va Onega kölidagi port hisoblanadi.

Şaharda Rossiya Fanlar akademiyasining Kareliya filiali, universitet, pedagogika instituti, 4 teatr, ölkaşunoslik va tasviriy san'at muzeylari faoliyat yuritadi. 18-asrga oid klassitsizm uslubidagi binolar ansambli saqlangan. Inglizça manbaga köra, Dumaloq maydon (1775), Aleksandr Nevskiy sobori (1832-yilda muqaddas qilingan) va Pyotr I haykali (1873) maşhur joylardandir. 1994-yilda oçilgan qirğoq xiyoboni Kareliya granit va marmarlari bilan bezatilgan. Petrozavodskdan gidrofoilda Kiji oroliga qatnov mavjud.