Osruşana
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
Osruşana (fors. Osrušana, Ustruşana) — Movarounnahrdagi sobiq eroniy hudud, Markaziy Osiyoning islomgaça bölgan muhim siyosiy birliklaridan biri bölgan Osruşana knyazligining makoni. Manbalarda u aholi punkti emas, balki tarixiy hudud sifatida tasvirlangan.
Tarixi
13Osruşana Suğd bilan yaqin tarixiy, madaniy, etnik va tilga oid aloqalarga ega bölgan. Dastlab Suğd hududining bir qismi bölgan, şahar hayoti rivojlanişi bilan öz öziga xosligini şakllantirgan. Milodiy 5–7-asrlarda hudud eftaliylar tarkibida, 560-yildan keyin Ğarbiy Turk xoqonligi tarkibida bölgan. Knyazlik bu davrda ma'lum mustaqillikni saqlab, bevosita afşinlar tomonidan boşqarilgan deb taxmin qilinadi.
Qutayba ibn Muslim (712–714) yurişi vaqtida hududda eroniy aholi yaşagan; birinçi arab bosqini hududni egallaşga olib kelmadi. «Islom ensiklopediyasi»ga köra, 737-yilda hokim Asad ibn Abdulloh al-Qasriyning turkiy duşmanlari Usruşanaga çekingan, Nasr ibn Sayyor 739-yilda hududni töliq bölmagan tarzda böysundirgan, afşin esa al-Mahdiga rasmiy tarzda itoat bildirgan. Harun ar-Raşid davrida (794–795) Fazl ibn Yahyo Barmakiy yurişi natijasida afşin Karakana itoat etgan. Keyinçalik uning öğli Kovus itoatdan çiqqan, al-Ma'mun davrida 822-yilda (hijriy 207) yangi yuriş uyuştirilgan. Bu safar arab qöşiniga Bağdodga panoh izlagan Kovus öğli Haydar (Xedar) yöl boşlagan; Kovus taxtdan voz keçib, Haydar hokim bölgan. U keyinçalik al-Mu'tasim saroyida al-Afşin nomi bilan maşhur bölgan.
Haydar Ozarbayjonda xurramiylar va Bobak Xurramiyga qarşi jang qilgan (816–837). 841-yilda Samarrada abbosiylarga qarşi fitna gumoni bilan hibsga olingan. Uning vafotidan söng Ustruşana islomlaştirilgan; Haydar ibodatxonalarni vayron bölişdan saqlab qolgan edi.
Geografiyasi
13Osruşana Sirdaryoning janubga eng köp egilgan joyidan janubda joylaşgan va taxminan Samarqanddan Xöjandgaça çözilgan. Poytaxti — Bunjikat.
Aholisi
13Aholi dastlab eroniy bölgan. «Islom ensiklopediyasi»ga köra, keyinçalik eroniy unsur deyarli butunlay turkiy unsur bilan almaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Osruşana // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/810 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAOsruşana. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/810
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/810
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q2481399wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q388748wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.