Malay tili
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Malay tili (öz nomi: Bahasa Melayu) — avstroneziya tillar oilasiga mansub til. U Janubi-Şarqiy Osiyoning dengiz hududlari va Malakka yarim orolida tarqalgan. Indoneziyada uning alohida me'yoriy şakli — indonez tili işlatiladi.
Tasnifi
13Malay tili avstroneziya tillar oilasiga kiradi. Bu oilaga Janubi-Şarqiy Osiyo va Tinç okeani tillari, şuningdek Madagaskarda sözlaşiladigan malagasi tili ham kiradi. Oila içida malay tili malay tillari (Malayic) guruhiga mansub. Ingliz tilidagi Vikipediyada uni köp markazli makrotil deb ta'riflanadi. Qaysi nutq şakllarini malay tilining lahjasi, qaysilarini alohida til deb hisoblaş borasida kelişmovçilik bor. Masalan, Bruney malay tili standart tilga oson tuşunarli emas.
Malay tilining kelib çiqişi haqida tilşunoslar uning vatani ğarbiy Borneoda bölgan degan fikrga moyil. Ingliz va rus tilidagi manbalarga köra, pramalay tili Borneoda eng kamida miloddan avvalgi 1000-yilga kelib mavjud edi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Malay tilidan Bruney, Indoneziya, Malayziya, Şarqiy Timur, Singapur va Tailand janubida foydalaniladi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, u taxminan 80 million kişining ona tili, 300 millionga yaqin kişining birinçi yoki ikkinçi tilidir. Malayziya Konstitutsiyasining 152-moddasiga köra, malay tili Malayziyaning milliy tilidir. Şunga qaramay, ingliz tili kasbiy va tijorat sohalarida keng qöllanadi.
Malayziyada 1969-yilda «Bahasa Malaysia» nomi joriy etilgan, 1990-yillardan boşlab esa eski «Bahasa Melayu» nomiga qaytilmoqda.
Yozuvi
13Hozir malay tili asosan lotin yozuvida yoziladi. Malayziya, Singapur va Bruneyda bu yozuv «rumi», Indoneziyada «latin» deb ataladi. Arab yozuviga asoslangan javi (Arab Melayu) yozuvi ham mavjud. Hind-arab raqamlari işlatiladi.
Ilk toş bitiklar 7-asrga oid bölib, Sumatra va Bangka orollarida topilgan. Sumatraning ayrim joylarida hind yozuvining özgargan şakllari — «kaganga» va «rençong» saqlanib qolgan. 14-asrdan islom bilan birga javi yozuvi tarqaldi. 19-asrdan lotin alifbosi keng tarqala boşladi: Indoneziyada 20-asr boşlarida, Malayziya va Singapurda 1957-yildan keyin.
Tarixi
13Malay tili tarixi beş davrga bölinadi: eski malay, ötiş davri, klassik malay, sönggi zamonaviy malay va zamonaviy malay tili. Eski malay tiliga sanskrit ta'sir körsatgan. Eng qadimgi toş bitik — Kedukan Bukit yozuvi (milodiy 683-yil 1-may) Janubiy Sumatrada 1920-yil 29-noyabrda topilgan.
Terengganu yozuv toşi hijriy 702-yil (milodiy 1303-yil) bilan sanalanadi va klassik malay tilining eng qadimgi dalili hisoblanadi. Malakka sultonligi davrida (1402–1511) malay tili mintaqada lingua franca sifatida keng tarqaldi; islom adabiyoti ta'sirida arab, tamil va sanskrit sözlari köp kirib keldi. 1511-yilda Malakka portugallar qöliga ötgaç, saroy Johor sultonligi sifatida qayta tiklandi.
Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 19-asrda Gollandiya va Britaniya mustamlakaçilari malay tilidan markazlaştiriş va modernizatsiya vositasi sifatida foydalangan.
Xususiyatlari
13Malay tili agglyutinativ til. Yangi sözlar uçta usulda hosil qilinadi: affiksatsiya, qöşma söz yasaş va reduplikatsiya. Rusça Vikipediyada tilda sirkumfiks va infikslar ham işlatilişi aytiladi. Otlar jins va son böyiça özgarmaydi; köplik reduplikatsiya bilan ifodalanişi mumkin.
Tilga sanskrit, arab, tamil, xitoy (asosan hokkien lahjasi), ingliz va boşqa tillardan sözlar kirgan. Malay va indonez tillari örtasida imlo, talaffuz va luğatda farqlar bor. Masalan, «pul» malayça «wang», indonezça «uang».
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Malay tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/44 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMalay tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/44
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/44
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2007-yil
77 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.