Marks & Spencer

Marks & Spencer (M&S) — Londonda joylaşgan britaniyalik köp millatli çakana savdo kompaniyasi. U asosan oziq-ovqat va kiyim-keçak, şuningdek uy buyumlari va gözallik mahsulotlari sotadi.

Kompaniyaga Slonim şahridan (hozirgi Belarus hududi) Angliyaga köçib kelgan yahudiy Maykl Marks asos solgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u 1884-yilda Lidsdagi Kirkgate bozorida «penny bazaar» oçgan; boşlanğiç 5 funt sterlingni Isaak Jouitt Dyuxerst qarzga bergan. Rusça Vikipediyada Marks 1884-yilda Lids bozorida savdo boşlagani, Dyuxerst kompaniyasida buxgalter bölgan Tomas Spenser bilan tanişgani yozilgan. Hamkorlik sanasi manbalarda har xil: rusça manbaga köra, 1894-yilda Marks va Spenser Mançesterda öz kompaniyasini taşkil etgan; inglizça manbaga köra, 1894-yilda Marks Lidsdagi yopiq bozorda doimiy peştaxta olgaç, Spenserni şerik bölişga taklif qilgan.

Spenser 1905-yilda, Marks 1907-yilda vafot etdi. Marksning öğli Saymon 1916-yilda rahbar böldi. 1926-yilda kompaniya oçiq aksiyadorlik jamiyatiga aylandi. «St Miçael» tovar belgisi 1928-yilda röyxatdan ötgan. Rusça manbaga köra, ştab-kvartira 1924-yilda Londonga köçirilgan.

Inglizça manbaga köra, kiyim 1926-yildan, oziq-ovqat 1931-yildan sotila boşlagan. Kompaniya 1990-yillargaça 99% britaniyalik tovarlar sotiş siyosatini yuritgan. 1980-yilda M&S qadoqlangan sendviçlarni sotgan birinçi britaniyalik supermarketlar tarmoği böldi.

Xalqaro kengayiş 1970-yillarda boşlandi: Kanadada birinçi dökon 1972-yilda (rusça manba) yoki 1973-yilda (inglizça manba) oçilgan; Fransiyada 1975-yilda dökon paydo bölgan. Kanadadagi oxirgi 38 dökon 1999-yilda yopilgan. 1988-yilda AQShdagi Brooks Brothers va Kings Food Markets sotib olingan; Brooks Brothers 2001-yilda, Kings Food Markets 2006-yilda sotilgan (rusça manba).

Inglizça manbaga köra, 1998-yilda M&S soliqqaça foydasi 1 milliard funtdan oşgan birinçi britaniyalik çakana savdo kompaniyasi bölgan, söngra keskin pasayiş yuz bergan: foyda 2001-yil 31-martda yakunlangan yilda 145 million funtgaça tuşgan. 2004-yilda moliyaviy xizmatlar bölimi HSBCga sotilgan (rusça manbaga köra 570 million funtga). 2019-yilda Ocado bilan qöşma korxona — Ocado Retail tuzilgan. 2018-yil 22-mayda kompaniya 2022-yilgaça 100 dan ortiq dökonni yopişini e'lon qilgan.

Kompaniya oziq-ovqat, kiyim-keçak, uy buyumlari va gözallik mahsulotlari sotadi. Rusça manbaga köra, 2023/24 moliya yilidagi bölinmalari:

• UK Food — Buyuk Britaniyada oziq-ovqat savdosi;
• UK Clothing & Home — kiyim va uy buyumlari;
• International — xalqaro faoliyat;
• Ocado Retail — Ocado.com onlayn dökonidagi 50 foizlik uluş;
• M&S Bank and other — bank xizmatlari va boşqa faoliyat.

• 2024-yilda Buyuk Britaniyada 1000 dan ortiq, boşqa mamlakatlarda 430 dökon (rusça manba).
• 2023/24 moliya yilida tuşumning 62 foizi UK Food, 30 foizi UK Clothing & Home, 8 foizi International bölinmasiga töğri kelgan.
• Ocado Retail: operatsion zarar 37,3 mln funt; M&S Bank and other: operatsion foyda 2,2 mln funt.
• 2023-yilda Ocado Retail aylanmasi 2,4 mlrd funt.
• 1939-yilda aylanma 23,45 mln funt, 234 dökon, 17 mingdan ortiq xodim.
• 1997-yilda aylanma 7,84 mlrd funt, şundan 17 foizi xorijiy savdo.
• Forbes Global 2000 (2024) röyxatida 1734-örin.

Aksiyalar London fond birjasida muomalada. 2025-yil holatiga köra yirik aksiyadorlar: Threadneedle Asset Management (4,89%), RWC Asset Management (4,88%), Schroder Investment Management (4,63%), The Vanguard Group (3,66%), BlackRock Investment Management (UK) (2,92%).

Archibald Norman (1954-yil 1-mayda tuğilgan) 2017-yil sentyabrdan direktorlar kengaşi raisi. U 1996–2005-yillarda Britaniya parlamenti a'zosi bölgan. Stuart Maçin (1970-yilda tuğilgan) 2022-yil maydan boş direktor; kompaniyada 2018-yildan işlaydi.

Tarixan kompaniyani Marks va Sieff oilalari boşqargan: Saymon Marksdan keyin Isroil Sieff (1964-yildan), Jozef Eduard Sieff (1967–1972) va Markus Sieff (1972–1982; inglizça manbada 1984-yilgaça) raislik qilgan.