Mujohid

Mujohid (arab. — e'tiqod uçun, muqaddas iş uçun kuraşçi) — jihod iştirokçisi, din va Xudo yölida jang qiluvçi kişi. Bu atama turli davrlarda va hududlarda har xil ma'noda işlatilgan. Manbalarda mujohidlik oddiy ma'nodagi kasb sifatida tavsiflanmagan, şu sababli maqola atamaning vazifasi va tarixiga oid ma'lumotlarga asoslanadi.

Ilk islomda va örta asrlarda mujohid jihod uruşining iştirokçisi sifatida talqin etilgan. Yirik islom ruhoniylari yoki taşkilotlari biror uruşni jihod (ğazavot) deb fatvo bergan holdagina şu uruş qatnaşçilari mujohidlar hisoblangan. Inglizça manbada arabça ildizi böyiça bu söz jihod bilan şuğullanadigan har qanday şaxsni bildirişi, jihod esa islom fiqhida Xudo, din yoki jamoa (umma) nomidan olib boriladigan kuraş sifatida talqin etilişi qayd etilgan. Rus tilidagi manbaga köra, jangda halok bölgan mujohid islom e'tiqodida şahid, ya'ni «şahid» hisoblanadi.

Rus tilidagi manbaga köra, «mujohidlar» atamasi 18-asrda Hindistonda, asosan islomiy uyğoniş munosabati bilan tarqala boşlagan. 19-asrda u Sayid Ahmad Barelvi boşçiligidagi, sikhlarga qarşi jihod olib borgan harbiy islomiy harakat bilan boğlangan. Inglizça manbada Hindistonda atama britaniyalik mustamlakaçilikka qarşi musulmon qarşiligi uçun ham qöllangani, isyonkor islomiy ekstremizmni bildiriş uçun ilk marta 1887-yilda Tomas Patrik Xyuz tomonidan işlatilgani taxmin qilinişi aytilgan.

20-asr boşlarida Turkiston va Markaziy Osiyoda sovet rejimiga qarşi kuraşganlar özlarini mujohidlar deb atagan; sovet tomoni ularni bosmaçilar deb atagan.

Ironda 1905-yilda mujohidlarning yaşirin jamiyati tuzilgan va u 1905–1911-yillardagi Eron inqilobida faol iştirok etgan. Jazoirda 1954–1962-yillardagi milliy ozodlik uruşida mustaqillik uçun kuraşuvçilar «mujohidlar» deb atalgan.

Afğoniston uruşi (1979–1989) davrida atama sovet qöşinlari va Afğoniston kommunistik hukumatiga qarşi turgan partizan guruhlariga nisbatan keng tarqalgan. Inglizça manbaga köra, bu harakatlarga boşqa mamlakatlardan kelgan musulmonlar ham yordam bergan. 1990-yillarda Bosniya uruşida (1992–1995) xorijiy musulmon köngillilar mujohidlar sifatida qatnaşgan; ularning soni dastlab 4000 deb baholangan, keyingi tadqiqotlarda esa taxminan 400 deb körsatilgan.

Hozirgi davrda musulmon mamlakatlarida demokratik harakatlarga va milliy hukumatlarga qarşi kuraşayotgan turli guruhlar ham mujohid nomidan foydalanadi.

Manbalarda mujohid böliş uçun talab etiladigan ta'lim yoki malaka haqida ma'lumot yöq.