Narşax
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Narşax (Narjak, Narçoqtepa) — Buxoro viloyati Vobkent tumani hududidagi qadimiy qişloq. Ilk örta asrlarda bu yerda katta hisor (qörğon) bölgan. Qişloq Muqanna qözğoloni va «Buxoro tarixi» asari bilan boğliq holda ma'lum.
Tarixi
13Narşax «Buxoro tarixi»da va Abu Sa'd as-Sam'oniyning «Kitob al-ansob» asarida (12-asr) tilga olinadi. Ş. Kamoliddin ta'kidlaşiça, Narşax Muqanna qözğoloni munosabati bilan as-Sam'oniyda ham eslanadi, biroq möğuldan oldingi boşqa manbalarda uçramaydi.
Muqanna qözğoloni tafsilotlariga köra, 776-yil aprel–may oylarida (hijriy 159-yil rajab) Buxoro amiri Husayn ibn Maoz va Buxoro qozisi Omir ibn Imron Muqanna tarafdorlariga qarşi çiqib, Narşaxgaça bordi. Muzokaralar natija bermagaç, jang boşlandi; manbaga köra, qözğolonçilar mağlub bölib, yetti yuz kişi halok böldi, qolganlari tinçlik şartnomasi tuzdi, keyin şartni buzdi. Xalifa Mahdiyning vaziri Jabroil ibn Yahyo Narşaxga yurdi, qişloq atrofiga handaq qazdirdi. Janglar tört oy davom etdi; musulmonlar hisor devori ostiga tunnel qazib, devorni yiqitdi. Özbekça Vikipediya maqolasida esa tört oylik janglarda oq kiyimlilar ğalaba qozonib, arablar hiyla bilan Narşaxni egallagani aytiladi.
Qişloq hokimi bölgan ayolning eri Şaraf Abu Muslimning laşkarboşisi edi. Uni Jabroil ibn Yahyo öldirtirgan.
Karaxoniylardan Muhammad ibn Sulaymon Arslonxon (1102–1130) davrida Narşax boğlari va yerlari bilan Buxorodagi xon madrasasida yaşovçi talabalar foydasiga vaqf qilingan.
Geografiyasi
13As-Sam'oniyga köra, Narşax Buxorodan uç farsax narida joylaşgan Vobkana qişloği yaqinida bölgan. Vobkana hozirgi Vobkent bilan, Narşax qoldiqlari esa Vobkentdan 2 km janubi-ğarbda, Vobkentdaryo qirğoğidagi Narşaxtepa gorodişçesi bilan aniqlanadi. 20-asr boşida Vobkent atrofida Narşax nomli qişloq hali mavjud edi.
Nomi
13Rus tilidagi maqolaga köra, «Buxoro tarixi»da Narşax «hozir Narjak deb ataladi». Kamoliddin izohida Narjak şakli turkiy kiçraytiriş qöşimçasi bilan izohlanadi; «Narşax»dagi «nar» komponenti «erkak tuya» ma'nosida talqin qilinadi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Narşaxtepa 1944-yilda V. A. Şişkin va V. A. Nilsen tomonidan qisman tekşirilgan. 1979-yilda Buxoro arxeologiya otryadi qal'a janubida şurf qazgan. E. G. Nekrasova izohiga köra, gorodişçada ikki qal'a va rabod bölgan; hayot ikki asosiy qatlamda — V–VIII va 9–12-asrlarda kuzatiladi. Qal'a 13-asr boşigaça mavjud bölgan. K. Abdullayev va N. Xuşvaqtov kuygan töq qizil qatlamlarni ehtiyotkorlik bilan 776-yildagi qamal va yonğin bilan boğlaydi.
Narşaxiy nisbasi masalasi
13As-Sam'oniy ma'lumotiga köra, «Buxoro tarixi» muallifi Abu Bakr Muhammad ibn Jafar an-Narşaxiy 286/899-yilda tuğilib, 348-yil safar oyida (959-yil aprel–may) Narşaxda vafot etgan. Kamoliddin esa al-Barsaxiy nisbasi töğriroq bölişi, an-Narşaxiy esa tarjimon yoki köçiruvçi xatosi bölişi mumkinligini aytadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Narşax // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/851 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANarşax. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/851
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/851
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q2912635wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.