Nokia

Nokia Corporation (Nokia Oyj) — Finlyandiyaning telekommunikatsiya, axborot texnologiyalari va maişiy elektronika sohasidagi köp millatli korporatsiyasi. U 1865-yilda taşkil etilgan; ştab-kvartirasi Xelsinki metropoliteni tarkibidagi Espoo şahrida, kompaniyaning ildizlari esa Tampere mintaqasida joylaşgan.

Kompaniya tarixi 1865-yilga borib taqaladi: toğ muhandisi Fredrik Idestam Tampere yaqinida, Tammerkoski şarşarasi böyida qoğoz fabrikasiga asos soldi. 1868-yilda Nokia şahri yaqinida ikkinçi fabrika oçildi. 1871-yilda Idestam dösti Leo Mexelin bilan birga umumiy kompaniya tuzib, uni ikkinçi fabrika joyi nomi bilan Nokia Ab deb atadi. Rus tilidagi manbada nom daryo nomidan kelib çiqqani, daryo nomi esa qora sinçob (nois, köplik şakli — nokia) bilan boğlanişi aytiladi.

1896-yilda Idestam boşqaruvdan çiqdi, rais bölgan Mexelin 1902-yilga kelib elektr energiyasi işlab çiqarişni boşladi. 1922-yilda Nokia Ab, Finnish Rubber Works va Kaapelitehdas hamkorlik boşladi, 1967-yilda uçala kompaniya qöşilib, yangi Nokia Corporation taşkil topdi. U örmon xöjaligi, kabel, rezina va elektronika yönalişlariga ega edi.

1977-yilda Kari Kayramo boş direktor böldi; kompaniya bir qança kompaniyalarni sotib oldi, jumladan 1984-yilda Salora, 1985-yilda Luxor AB, 1987-yilda Oceanic. 1979-yilda Salora bilan birgalikda Mobira taşkil etildi va u keyinçalik mobil telefon biznesining asosiga aylandi. 1982-yilda Mobira Senator avtomobil telefoni, 1987-yilda Mobira Cityman 900 çiqarildi. Kayramo 1988-yil 11-dekabrda vafot etdi.

Keyingi boş direktor Simo Vuorilexto kompaniyani qayta tuzdi; 1988-yilda Nokian Tyres ajralib çiqdi, 1991-yilda kompyuter bölimi Nokia Data ICL ga sotildi. 1992-yil yanvarda Yorma Ollila boş direktor böldi va kompaniyani telekommunikatsiyaga yönaltirdi. 1991-yil 1-iyulda Finlyandiya boş vaziri Xarri Xolkeri Nokia uskunalari yordamida dunyodagi birinçi GSM qönğiroğini amalga oşirdi. 1992-yil noyabrda Nokia 1011 sotuvga çiqdi. 1998-yil oktyabrda Nokia Motorolani ortda qoldirib, eng köp sotiladigan mobil telefon brendiga aylandi. 1996-yilda televizor biznesi sotildi, 2000-yilda displey bölimi ViewSonic ga ötdi.

Keyingi yillarda Nokia bozordagi uluşini yöqotdi. Ingliz tilidagi manbaga köra, 2014-yilda Microsoft Nokia mobil telefon biznesini (Nokia Devices & Services) sotib oldi; rus tilidagi manbada bu bitim 2013-yil kuzida 5,44 mlrd yevroga kelişilgani aytiladi. Şundan söng kompaniya tarmoq infratuzilmasiga e'tibor qaratdi, Here xaritalaş bölimini sotdi va Alcatel-Lucent (Bell Labs bilan) ni sotib oldi. 2016-yildan Nokia brendi ostida telefonlarni HMD işlab çiqarmoqda.

Kompaniya turli sohalarda faoliyat yuritgan: qoğoz, kabel, rezina, elektronika, televizorlar va kompyuterlar (MikroMikko). 1990-yillardan keyin u yirik telekommunikatsiya infratuzilmasi, texnologiya işlab çiqiş va litsenziyalaşga yönaldi. Nokia GSM, 3G va LTE standartlarini işlab çiqişga hissa qöşgan. 1998-yildan boşlab ön yil davomida u mobil telefonlarning eng yirik jahon yetkazib beruvçisi bölgan. 1998-yilda Symbian Ltd. asosçilaridan biri böldi. Nokia yirik patent litsenziarlaridan biri bölib qolmoqda; 2018-yil holatiga köra u tarmoq uskunalari böyiça dunyoda uçinçi örindagi işlab çiqaruvçi.

• 2020-yilda taxminan 92 000 xodim, 100 dan ortiq mamlakatda.
• 130 dan ortiq mamlakatda biznes yuritgan.
• Yillik daromad — taxminan 23 mlrd yevro (2020).
• Fortune Global 500: 2009-yilda 85-örin, 2016-yildagi daromad böyiça 415-örin.
• 2000-yilda Nokia Finlyandiya YaIMining 4 foizini, umumiy eksportning 21 foizini taşkil qilgan.

Nokia — Nasdaq Helsinki va Nyu-York fond birjalarida röyxatga olingan oçiq aksiyadorlik jamiyati va Euro Stoxx 50 indeksi tarkibiga kiradi. Rahbarlar orasida asosçi Fredrik Idestam, Leo Mexelin, Kari Kayramo (1977-yildan), Simo Vuorilexto va Yorma Ollila (1992-yildan) bor.