Novosibirsk
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Novosibirsk (rusça: Novosibirsk) — Rossiya Federatsiyasidagi şahar, Novosibirsk viloyatining ma'muriy markazi. Rusça manbaga köra, aholisi böyiça Rossiyada uçinçi örinda turadi va mamlakatning Osiyo qismidagi eng yirik şahardir. Ob daryosining ikkala sohilida joylaşgan.
Tarixi
13Rusça va inglizça manbalarga köra, şahar 1893-yil 30-aprelda Transsibir magistralining Ob daryosi ustidan ötadigan temir yöl köprigi qurilişi munosabati bilan vujudga kelgan. Rusça manbada dastlab Novaya Derevnya (norasmiy nomi — Gusevka) posyolkasi bölgani, 1894-yilda Aleksandrovskiy, 1895-yilda Novonikolayevskiy deb qayta nomlangani aytiladi. Rusça manbaga köra, 1903-yilda (28-dekabr, eski uslubda; yangi uslubda 1904-yil 10-yanvar) şahar maqomini olgan. Inglizça manbada esa 1907-yilda özini özi boşqariş huquqiga ega şahar maqomi berilgani yoziladi. Uzbekça Vikipediyada şahar 1493-yilda posyolka sifatida vujudga kelgan deyiladi; bu ma'lumot boşqa manbalarga zid.
Köprik 1897-yilda harakatga oçilgan. 1909-yil mayida şaharda katta yonğin bölib, rusça manbaga köra 794 uy yonib ketgan. Fuqarolar uruşi davrida şaharda tif va vabo epidemiyalari tarqaldi, aholi soni kamaydi. Novonikolayevsk 1921–1925 yillarda Novonikolayevsk guberniyasining markazi böldi, 1925-yilda Sibir ölkasi markaziga aylandi.
Hozirgi nomi — Novosibirsk — şaharga 1926-yilda berilgan (inglizça manbada sana 12-sentabr deb körsatilgan); özbekça Vikipediyada 1925-yil körsatilgan, rusça manbada esa BSE 1925-yil, BRE 1926-yil deb yozgani qayd etilgan. 1941–1942 yillarda ğarbiy Rossiyadan 50 dan ortiq zavod köçirib keltirilgan. 1950-yillarda GES va suv ombori qurildi, 1957-yilda Akademgorodok barpo etildi. 1962-yil 2-sentabrda aholi soni bir milliondan oşdi. Metropoliten birinçi liniyasi 1985-yilda oçilgan. 2020-yilda şaharga «Mehnat şuhrati şahri» unvoni berilgan.
Geografiyasi
13Şahar Ğarbiy Sibir tekisligida, Ob daryosi sohillarida joylaşgan. Uning janubiy çegarasi Novosibirsk suv ombori orqali ötadi; suv ombori Novosibirsk GES töğoni bilan hosil qilingan. Şahar hududi 502,7 km². Moskvagaça taxminan 2811 km. Eng yaqin yirik şaharlar: Omsk, Barnaul, Kemerovo, Tomsk. Şahar 10 tumandan iborat.
Aholisi
13Rusça manbaga köra, 2025-yil 1-yanvar holatida aholi soni 1 637 266 kişi. Inglizça manbada 2021-yilgi röyxatga oliş böyiça 1 633 595 kişi (2010-yilda 1 473 754) körsatilgan. Özbekça Vikipediyadagi aholi soni raqami (10000399,4 ming) notöğri körinadi va işonçli deb olinmadi. Şaharda 80 dan ortiq millat vakillari yaşaydi; eng yirik guruhlar: ruslar, tojiklar, tatarlar, özbeklar, ukrainlar va qirğizlar.
Iqtisodiyoti
13Özbekça Vikipediyaga köra, sanoatda maşinasozlik va metallurgiya asosiy örinni egallaydi (yalpi sanoat mahsulotining 65 foizi). Şuningdek, kimyo va farmatsevtika, yengil va oziq-ovqat sanoati, quriliş materiallari işlab çiqariş rivojlangan. Şahar Sibirning yirik transport tuguni hisoblanadi. Inglizça manbaga köra, Tolmaçevo aeroporti Sibirdagi eng gavjum aeroportdir.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir bölimi joylaşgan; Akademgorodokda 35 dan ortiq ilmiy-tadqiqot instituti va oliy öquv yurti, jumladan Novosibirsk davlat universiteti bor. Özbekça Vikipediyaga köra, 13 oliy öquv yurti (2 universitet, konservatoriya) va 6 teatr, şu jumladan opera va balet teatri faoliyat körsatadi. Suratlar galereyasi, ölkaşunoslik, geologiya, zoologiya hamda Sibir xalqlari tarixi va madaniyati muzeylari mavjud. Maşhur joylar orasida Aleksandr Nevskiy sobori, opera va balet teatri hamda Novosibirsk hayvonot boği bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Novosibirsk // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/787 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANovosibirsk. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/787
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/787
Raqamlarda
Aholi soni · 1-yanvar 2025
1,6 mln kişi
+0,2 %1-yanvar 2024ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q883wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q2506188wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.