Nukualofa

Nuku'alofa (tonga tilida: Nuku'alofa) — Tonga qirolligining poytaxti va eng yirik şahri. U Tongatapu orolining şimoliy sohilida joylaşgan va mamlakat hukumati şu yerda joylaşgan.

Ingliz kapitani Jeyms Kuk 1777-yil 10-iyunda Nuku'alofa körfaziga langar taşlagani haqida yozgan; u körfazning birinçi xaritasini ham çizgan. Rus tilidagi Vikipediyada Kuk 1773 va 1777-yillarda taşrif buyurgani, golland dengizçisi Abel Tasman 1643-yilda Tongatapuga birinçi bölib qönganligi aytiladi. Nuku'alofa haqidagi birinçi yozma ma'lumot Jorj Veysonning 1810-yilda naşr etilgan kitobida uçraydi (u nomni «Noogollefa» deb yozgan). Yozma manbalarda nom «Nioocalofa» (1806), «Nukualofa» (1826) va «Noukou-Alofa» (1842) şakllarida ham uçraydi.

1827-yilda metodist missionerlarning kelişi bilan nasroniylik mustahkamlandi, şahar esa Tongadagi nasroniylikning asosiy markaziga aylandi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Tonga Konstitutsiyasi 1875-yil 4-noyabrda Nuku'alofada e'lon qilinib, şaharni poytaxt sifatida rasmiylaştirgan. Rus tilidagi Vikipediyada esa 1900-yilda Buyuk Britaniya bilan protektorat şartnomasi tuzilgani, 1970-yilda protektorat bekor qilinib, mamlakat mustaqil deb e'lon qilingani va Nuku'alofa şundan keyin poytaxt maqomini olgani yoziladi.

Şahar uç tumanga bölingan: Kolomotu'a (eski qal'a atrofi), Kolofoʻou (qirol saroyi va hukumat joylaşgan yangi hudud) va Ma'ufanga. 2006-yilda demokratiya sari taraqqiyot yetişmagani sabab Nuku'alofada tartibsizliklar bölib, markaziy iş tumanining katta qismi yonib ketdi. 2018-yil fevralida «Gita» siklonida parlament binosi vayron böldi, parlament şahar markazidan 4 km janubdagi Tonga milliy markaziga köçirildi. 2022-yilgi Hunga Tonga–Hunga Ha'apai otilişidan keyin tsunami şaharga jiddiy zarar yetkazgani aytiladi.

Şahar Tonga arxipelagidagi eng yirik marjon oroli Tongatapuda, mamlakatning eng janubiy orollar guruhida joylaşgan. U suveren davlat poytaxtlari içida dunyoning eng ğarbiydir. Nuku'alofa porti orolning yagona çuqur suvli portidir.

Iqlimi tropik, dengiz iqlimi. Yanvar–fevralda örtaça harorat taxminan 25 °C, iyun–iyulda taxminan 21 °C. Yoğin miqdori haqida manbalar farq qiladi: rus tilidagi manbada yiliga taxminan 1500 mm, ingliz tilidagi manbada 1700 mm dan sal köproq.

Aholisi 1990-yillar örtalarida 21 mingdan ortiq kişi, 2010-yilda esa 24 310 kişi bölgan. Aholining 96 foizini tongaliklar taşkil qiladi. Rasmiy tillar — tonga va ingliz tillari. E'tiqod qiluvçilar asosan mormonlardir.

Nuku'alofa mamlakatning iqtisodiy markazi va transport tuguni hisoblanadi. 1990-yillar örtalaridagi ma'lumotga köra, port orqali kopra va banan çetga çiqarilgan; turizm rivojlangan, şaharda sayyohlar uçun mehmonxonalar bor. Şaharda bozorlar va markaziy iş tumani mavjud; 2006-yildagi yonğindan keyin tiklaş işlari 2008-yilda Xitoyning 55 million AQSH dollarlik krediti hisobiga boşlangan. Xalqaro Fua'amotu aeroporti şahardan 34–37 km uzoqlikda, Tongatapuning janubida joylaşgan.

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, asosiy diqqatga sazovor joy — 1867-yilda qurilgan qirol saroyi. Şuningdek, Tonga milliy muzeyi va qirollik oilasi a'zolari dafn etilgan Malaekula nekropoli qayd etilgan. Şahar atrofida Okeaniya qadimgi sivilizatsiyalarining mudofaa inşootlari xarobalari va qadimgi tonga aristokratlarining qabrlari saqlanib qolgan. Şaharda Sönggi kun avliyolari Iso Masih çerkovining ibodatxonasi bor. Şahar plyajlarga boy va içida ösadigan köplab orxideya turlari bilan tanilgan.