Nuristani
Hozirgi matn kimniki
- Qisqa tavsif · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
Nuriston tillari — Hindikush togʻlaridagi, hind-eron tillari oilasiga mansub, avval kofir tillari deb atalgan til guruhi.→ Nuriston tillari — Hindikuş toğlaridagi, hind-eron tillari oilasiga mansub, avval kofir tillari deb atalgan til guruhi. - General matn · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
4 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
15 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa
- General matn · 2026-yil 20-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ Tekşirgan: Fox MB · avtomatik yozuv tuzatiş
Sabab: Yozuv qoidasi (Vaqt arxitekturasi): asr arab raqamida (XIII asr → 13-asr); içki «material» sözi örniga manba nomi (Vikipediya). Mazmun özgarmagan.
− Hind-eron tillari ichida nuriston tillari hind-oriy va eron tillari bilan bir qatorda uchinchi tarmoq sifatida qaraladi. XX asrda ular yo hind-oriy tillari ichidagi alohida guruh, yo kelib chiqishi eronga yaqin, ammo dar…
− Guruhning shakllanishi haqida maʼlumot saqlanmagan; ularning tarixini faqat tillarning oʻzini tahlil qilish orqali tiklash mumkin. Ilmiy adabiyotda tillar XIX asrgacha maʼlum boʻlmagan. Nuristonliklarning umumiy oʻznomi …
− XX asrgacha hudud musulmonlar tomonidan Kofiriston («kofirlar yurti») deb atalgan. 1896–1897-yillar qishida Afgʻon amiri Abdurahmon yurishi bilan hudud islomlashtirila boshlandi va amir yangi yerlarni Nuriston («nur yurt…
− Ingliz Vikipediyasiga koʻra, proto-nuriston tili miloddan avvalgi VIII asr atrofida alohida tillarga ajrala boshlagan. Dameli tili avval nuriston tillariga kiritilgan, ammo morfologiyasi hind-oriy xususiyatga ega boʻlgan…
+ Hind-eron tillari içida nuriston tillari hind-oriy va eron tillari bilan bir qatorda uçinçi tarmoq sifatida qaraladi. 20-asrda ular yo hind-oriy tillari içidagi alohida guruh, yo kelib çiqişi eronga yaqin, ammo dar…
+ Guruhning şakllanişi haqida ma'lumot saqlanmagan; ularning tarixini faqat tillarning özini tahlil qiliş orqali tiklaş mumkin. Ilmiy adabiyotda tillar 19-asrgaça ma'lum bölmagan. Nuristonliklarning umumiy öznomi b…
+ 20-asrgaça hudud musulmonlar tomonidan Kofiriston («kofirlar yurti») deb atalgan. 1896–1897-yillar qişida Afğon amiri Abdurahmon yurişi bilan hudud islomlaştirila boşlandi va amir yangi yerlarni Nuriston («nur yurt…
+ Ingliz Vikipediyasiga köra, proto-nuriston tili miloddan avvalgi 8-asr atrofida alohida tillarga ajrala boşlagan. Dameli tili avval nuriston tillariga kiritilgan, ammo morfologiyasi hind-oriy xususiyatga ega bölgani u…
15 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
- Qisqa tavsif · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 27
Sabab: Bo'sh tavsif to'ldirildi — SI yuklaşi
Nuriston tillari — Hindikuş toğlaridagi, hind-eron tillari oilasiga mansub, avval kofir tillari deb atalgan til guruhi.
- General matn · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B8→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 27
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Nuriston tillari (eskirgan nomi — kofir tillari) — hind-yevropa tillarining hind-eron tarmoğiga kiruvçi til guruhi. Ular Afğonistonning şimoli-şarqidagi Nuriston va Kunar viloyatlarida hamda Pokistonning Çitral okr…
+ ## Tasnifi
+ Hind-eron tillari içida nuriston tillari hind-oriy va eron tillari bilan bir qatorda uçinçi tarmoq sifatida qaraladi. XX asrda ular yo hind-oriy tillari içidagi alohida guruh, yo kelib çiqişi eronga yaqin, ammo dar…
+ D. Edelman nuristan tillari hind-eron birligidan boşqalarga qaraganda oldinroq ajralgan deb hisoblaydi. Ya. Xalfmann esa ularni eron guruhining juda erta şoxi, deydi, unga hind-oriy tillari kuçli ta'sir körsatgan.
+ Rus Vikipediyasiga köra, guruh ikki kiçik guruhga bölinadi: «janubiy kofir» (aşkun, vaygali, tregami, zemiaki) va «şimoliy kofir» (kati, prasun). Ingliz Vikipediyasi tillarni kati, prasun, aşkun, nuriston kalaşa (…
+ ## Tarqalişi va sözlaşuvçilar
+ Tillar Hindikuşning toğ vodiylarida — Alingar, Peç, Landaysin va Kunar daryolari havzalarida tarqalgan. Sözlaşuvçilar umumiy soni rus manbasida taxminan 150 ming, ingliz manbasida taxminan 214 ming kişi deb körsa…
+ Tillar böyiça baholar ham har xil:
+ - kati: 40–60 ming (rus manbasi); 150 ming (ingliz manbasi); - aşkun: 10–30 ming (rus); 40 ming (ingliz); - vaygali (nuriston kalaşa): 10–30 ming (rus); 12 ming (ingliz); - prasun: 3–6 ming (rus); 8 ming (ingliz); - tr…
+ Kati hozir yetakçi nuriston tili hisoblanadi; Nuristonda ba'zi radioeşittirişlar şu tilda olib boriladi. Prasunlar odatda kati tilini örganadi, aksinça emas. Köp sözlaşuvçilar ikki-uç tilli bölib, dari va/yok…
+ ## Yozuvi
+ Nuriston tillarining yozma an'anasi bölmagan.
+ ## Tarixi
+ Guruhning şakllanişi haqida ma'lumot saqlanmagan; ularning tarixini faqat tillarning özini tahlil qiliş orqali tiklaş mumkin. Ilmiy adabiyotda tillar XIX asrgaça ma'lum bölmagan. Nuristonliklarning umumiy öznomi …
+ XX asrgaça hudud musulmonlar tomonidan Kofiriston («kofirlar yurti») deb atalgan. 1896–1897-yillar qişida Afğon amiri Abdurahmon yurişi bilan hudud islomlaştirila boşlandi va amir yangi yerlarni Nuriston («nur yurt…
+ Ingliz Vikipediyasiga köra, proto-nuriston tili miloddan avvalgi VIII asr atrofida alohida tillarga ajrala boşlagan. Dameli tili avval nuriston tillariga kiritilgan, ammo morfologiyasi hind-oriy xususiyatga ega bölgan…
+ ## Xususiyatlari
+ Fonetikada örta qator unlilari xos, undoşlarda nafaslilik korrelyatsiyasi yöq, serebrallik korrelyatsiyasi rivojlangan. Morfologiyada ikki jins, ikki son, 2–4 kelişikli ttizim va kömakçilar, yigirmatalik sanoq tizi…
+ Luğatda hind-yevropa va hind-eron merosi bilan birga hind-oriy tillaridan köp özlaşmalar bor. Masalan, tregami tre sözi inglizça three bilan bir ildizli.
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 11-oktabrYozgan: Wikidata→ manba: Wikidata: Q161804
Sabab: Boşlang'iç import (CC0). Moderator hali ko'rmagan.