Okiato

Okiato, yoki Oldd Rassel (ingl. Okiato, Old Russell) — Yangi Zelandiyaning Bey-of-Aylends körfazidagi kiçik aholi punkti. U 1840-yilda tttaşkil etilgan va 1841-yilgaça mamlakatning birinçi poytaxti bölgan.

1830-yillarda mahalliy Ngāti Manu qabilasi (iwi) rahbari Pōmare II Okiatodagi yerni britaniyalik savdogar va kema egasi kapitan Jeyms Reddi Klendonga sotgan. Klendon 1832-yilda şu yerga joylaşib, şerigi Samuel Stivenson bilan savdo punktini oçgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, u 1838 yoki 1839-yilda Yangi Zelandiyadagi birinçi AQSH konsuli bölgan.

1840-yil fevralida Vaytangi şartnomasi imzolangaç, gubernator-leytenant Uilyam Xobson boş geodezist Felton Mathewga Bey-of-Aylendsda poytaxt uçun mumkin bölgan joylar haqida hisobot tayyorlaşni topşirgan. Klendon mulki yaxşi langarbop joy va aholiga sotiş uçun yer böliş talablariga javob bergan. Kororareka (hozirgi Rassel)da yer yetarli emasligi sababli rad etilgan. Klendon 1,24 km² yer, uy, ikkita kiçik kulba, katta ombor va boşqa binolar uçun 23 000 funt söragan, Xobson esa uni 15 000 funtga sotib olgan. Xobson joy nomini Okiatodan Rasselga (mustamlakalar kotibi lord Jon Rassel şarafiga) özgartirgan.

1840-yil mayida Xobson oilasi bilan bu yerga köçgan; amaldorlar, askarlar, işçilar va muhojirlar doimiy yoki vaqtinçalik binolar va çodirlarda joylaşgan. Mathew şahar uçun keng kölamli reja tuzgan, biroq rejalaştirilgan yöllardan faqat biri — şahar hokimiyati binosidan şahar qamoqxonasigaça bölgani — qurilgan. 1841-yilda Yangi Zelandiya Yangi Janubiy Uelsdan alohida mustamlaka deb e'lon qilingaç, Xobson poytaxtni Oklendga köçirgan, aholining köpçiligi ham u yerga ketgan. Bir neça amaldor Rasseldagi Hukumat uyida qolgan, ammo bino va idoralar 1842-yil mayida yonib ketgaç, ular Kororarekaga köçgan va joy deyarli huvillab qolgan. 1844-yil yanvarida gubernator Robert Fitsroy Kororarekani Rassel posyolkasi tarkibiga kiritgan. Hozir Rassel nomi faqat sobiq Kororarekaga tegişli, Okiato esa asl nomini qaytargan.

Okiato Şimoliy orolning şimolidagi Bey-of-Aylends körfazi sohilida, hozirgi Rasseldan 7 km janubda joylaşgan. Yangi Zelandiya statistika xizmati uni qişloq aholi punkti deb ataydi; maydoni 0,33 km² bölib, kattaroq Rassel yarimoroli statistik hududiga kiradi (şahar Rasselning özi bunga kirmaydi; yarimorol maydoni 26,17 km²).

2023-yilgi aholi röyxatida Okiatoda 198 kişi yaşagan: 2018-yilga nisbatan 15 kişiga (8,2%), 2013-yilga nisbatan 30 kişiga (17,9%) köp. 2025-yil iyunida aholi soni taxminan 200 kişi, ziçligi 1 km²ga 606 kişi deb baholangan. Aholining 102 nafari erkak, 99 nafari ayol bölib, 96 ta uyda yaşagan. Örtaça yoş 60,4 (mamlakat böyiça 38,1); 65 va undan katta yoşdagilar 42,4%ni taşkil etgan.

Etnik tarkib (bir kişi bir neça etnik mansublikni körsatişi mumkin): yevropaliklar (pākehā) 90,9%, maorilar 12,1%, tinç okeani orollaridan çiqqanlar 3,0%, osiyoliklar 4,5%. Ingliz tilida 98,5%, maori tilida 4,5% sözlaşgan. Çet elda tuğilganlar 31,8%. Dinga köra, 25,8% xristian, 62,1% esa heç qanday dinga mansub emasligini bildirgan. Daromad medianasi 27 200 dollar (mamlakat böyiça 41 500).

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, hozirda Okiato kiçik kurort şaharçasi. Aholi röyxatiga köra, 15 yoş va undan kattalarning 33,9% töliq bandlikda, 16,1% qisman bandlikda, 1,6% işsiz. Bey-of-Aylends körfazi böylab avtomobil paromi Okiato va Opua örtasida qatnaydi; u Rasselga asosiy yöl hisoblanadi.