Oklend
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Oklend (inglizça: Auckland, maoriyça: Tāmaki Makaurau) — Yangi Zelandiyaning Şimoliy orolida joylaşgan şahar. U mamlakatdagi eng köp aholili şahar bölib, muhim dengiz porti va sanoat markazi hisoblanadi.
Tarixi
13Maoriylar Oklend istmusiga taxminan 1350-yilda joylaşa boşlagan (rus tilidagi Vikipediyada — taxminan 800 yil avval). Ular vulqon çöqqilarida mustahkamlangan qişloqlar — pa'lar qurgan. Yevropaliklar kelişidan oldin hududda maoriylar soni taxminan 20 000 ga yetgan, ammo qabilalararo uruşlar tufayli ular kelganda aholi nisbatan kam bölgan.
1840-yilda Vaitangi şartnomasi imzolangaç, Ngāti Whātua Ōrākei qabilasi Vaitemata qöltiği sohilidagi yerni gubernator Uilyam Xobsonga sovğa qilgan. Xobson yangi aholi punktini Hindistondagi gubernator, Oklend grafi Jorj Iden şarafiga nomlagan. Şahar asos solinişining sanasi manbalarda har xil körsatilgan (pastga qarang). Oklend mustamlakaning poytaxti bölgan, 1865-yilda poytaxt Vellingtonga köçirilgan. 1876-yilgaça Oklend viloyatining markazi bölib qoldi. Port, yoğoç tayyorlaş va oltin qazib oliş şahar ösişiga xizmat qilgan.
20-asrda şaharning kengayişiga temir va avtomobil yöllari tarmoği ta'sir qilgan. Vaitemata qöltiği ustidagi köprik şimoliy çekkalarning rivojlanişiga imkon bergan. 1986-yildan Osiyodan kelgan muhojirlarga ruxsat berilişi şaharni köpmillatli qilgan.
Geografiyasi
13Şahar Şimoliy orolda, ikki port — Tasman dengiziga oçiladigan Manukau va Tinç okeani tomondagi Vaitemata örtasidagi istmusda joylaşgan. Istmus eng tor joyida ikki kilometrdan kam. Oklend ikki alohida suv havzasida portga ega bölgan kam sonli şaharlardan biridir. Atrofida Xuniya va Vaitakere tizmalari, Xauraki qöltiği bor. Hudud Oklend vulqon maydoniga kiradi; vulqonlar soni rusça Vikipediyada 49 ta, inglizçada 53 ta. Eng sönggi otiliş Rangitoto orolini hosil qilgan (600–800 yil avval).
Iqlimi subtropik okeanik: yoz iliq va nam, qiş salqin va yomğirli. Qor juda kam yoğadi.
Aholisi
13Aholi soni haqidagi ma'lumotlar turliça: özbekça Vikipediyada — 1,1 mln (2000), rusça Vikipediyada — taxminan 1 534 700, inglizçada — şahar aholisi taxminan 1 547 200 (2025-yil iyun). Oklend kengaşi boşqaradigan butun hududda 1 816 000 kişi yaşaydi. Evropaliklar aholining eng katta qismini taşkil etadi; maoriylar, tinç okeani va osiyoliklar ham köp. 2023-yilda aholining 43 foizi çet elda tuğilgan, osiyoliklar 34,9 foizni taşkil etgan. Şaharda dunyodagi eng yirik polineziyaliklar jamoasi yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Oklend — Tinç okeanining Xauraki qöltiğidagi muhim port; yiliga 16 mln tonna yuk ortib-tuşiriladi. Çetga jun va göşt çiqariladi. Mamlakat sanoat mahsulotining uçdan bir qismi şu yerda işlab çiqariladi. Maşinasozlik, metallsozlik, kimyo, töqimaçilik, kön-poyabzal va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. 1980-yillar örtasidagi iqtisodiy deregulyatsiyadan keyin köp kompaniyalar boş idoralarini Vellingtondan Oklendga köçirgan. Şaharning xalqaro aeroporti 2024-yilda 18,5 mln yölovçiga xizmat körsatgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Oklend universiteti (1882 yoki 1883-yilda taşkil topgan) mamlakatdagi eng yirik universitetdir. Şaharda Oklend uruş yodgorlik muzeyi, Transport va texnologiya muzeyi, Oklend san'at galereyasi, maoriylar san'ati muzeyi mavjud. Me'moriy yodgorliklar: Harbour Bridge köprigi, Town Hall, Ferry Building va Sky Tower. Şaharning laqablari — «Yelkanlar şahri» va «Malika şahar».
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Oklend // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/653 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAOklend. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/653
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/653
Raqamlarda
Aholi soni · 30-iyun 2020
1,5 mln kişi
+0,2 %30-iyun 2018ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q37100wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.