Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Orbita

    General matnni heç kim töğridan-töğri özgartirmaydi. Har özgarişda ikki kişi körinadi: kim yozgan (SI modeli yoki inson) va kim tekşirib tasdiqlagan.

    Hozirgi matn kimniki

    Claude Sonnet 5.5SI 100%
    1. Qisqa tavsif · 2026-yil 22-oktabr
      Yozgan: Yangi alifbo

      Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan

      Orbita — jismning boshqa jismning tortishish kuchi ta’sirida bosib oʻtadigan egri yoʻli; osmon mexanikasining asosiy tushunchasi. → Orbita — jismning boşqa jismning tortişiş kuçi ta'sirida bosib ötadigan egri yöli; osmon mexanikasining asosiy tuşunçasi.

    2. General matn · 2026-yil 22-oktabr
      Yozgan: Yangi alifbo

      Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan

      2 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)

      11 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa

    3. General matn · 2026-yil 21-oktabr
      Yozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Orbitalar_haqida→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 68

      Sabab: Birinçi matn — SI yuklaşi

      + Orbita (lotinça orbita — «yöl») — jismning boşqa jismning tortişiş kuçi ta'sirida bosib ötadigan egri yöli. Özbekça va rusça Vikipediyaga köra, bu atamani Yoxannes Kepler 1609-yilda «Yangi astronomiya» kitobi…

      + ## Ta'rifi

      + Özbekça va rusça Vikipediyaga köra, orbita — moddiy nuqtaning ma'lum kuçlar maydonida, tanlangan koordinatalar tizimidagi harakat trayektoriyasi. Osmon mexanikasida bu — massasi ança katta boşqa jismning tortişis…

      + Inglizça Vikipediya orbitani tortuvçi kuç ta'siridagi egri trayektoriya deb ta'riflaydi. Odatda orbita deganda muntazam takrorlanadigan yöl tuşuniladi. Misollar: yulduz atrofidagi sayyora, sayyora atrofidagi tabiiy …

      + Orbitani Kepler elementlari aniqlaydi: fokus parametri va yarim katta öq (orbita ölçami), ekssentriklik (şakli), moyillik, ortib boruvçi tugun uzunligi (orbita tekisligining holati), periapsis argumenti va jismning …

      + Inglizça Vikipediyaga köra, ikki jism bir-biriga eng yaqin nuqta periapsis, eng uzoq nuqta apoapsis deyiladi. Yer atrofida ular perigey va apogey, Quyoş atrofida perigeliy va afeliy deb ataladi.

      + ## Kelib çiqişi va tarixi

      + Inglizça Vikipediyaga köra, sayyoralarning körinma harakati dastlab samoviy sferalar ğoyasi bilan tuşuntirilgan; bu ğoya Evdoks va Aristotel davridagi ellinistik astronomiyadan kelgan. Ptolemey modelga deferent va …

      + Zamonaviy ta'rifning asosini Kepler uç qonuni bilan qöygan: sayyora orbitalari aylana emas, ellips va Quyoş uning bir fokusida turadi; sayyora tezligi Quyoşdan masofaga boğliq; sayyoralarning Quyoşdan masofalari ku…

      + Nyuton Kepler qonunlarini öz tortişiş nazariyasidan keltirib çiqariş mumkinligini körsatgan. 1846-yilda Urben Le Verye Uran orbitasidagi tuşuntirilmagan oğişlarga tayanib Neptun örnini başorat qilgan. Eynştey…

      + ## Turlari

      + Özbekça va rusça Vikipediyada orbitalar bir neça belgiga köra tasniflanadi:

      + - **Markaziy jismga köra:** galaktosentrik (galaktika markazi atrofida), geliosentrik (Quyoş atrofida), geosentrik (Yer atrofida), Oy atrofidagi (selenotsentrik), areotsentrik (Mars atrofida). - **Yer atrofidagi orbita…

    4. Mavzu yaratildi · 2026-yil 21-oktabr
      Yozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Orbitalar_haqida→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 68

      Sabab: SI yuklaşi (formasiz)