Özbekistonda quloqlaştiriş

ÖzME'ga köra, Örta Osiyoda badavlat xonadonlarni quvğin qiliş yer-suv islohoti davridayoq boşlangan: bu islohot jarayonida 28 ming yirik va örta mulkdorning xöjaligi tugatilib, yerlari musodara qilingan. 1930-yil 17-fevralda Özbekiston Kompartiyasi Markaziy Qömitasi «Kollektivlaştiriş va quloq xöjaliklarini tugatiş töğrisida» qaror qabul qilgaç, kampaniya respublikada avj olgan.

Dehqonlarga nisbatan zörlik keskin norozilik uyğotgan. ÖzME'ga köra, Farğona va Zarafşon vodiylari hamda boşqa hududlarda ommaviy norozilik çiqişlari va qurolli isyonlar bölib ötgan: faqat Qaşqadaryo okrugida 1930-yil boşida 14 ta çiqişda 3700 kişi qatnaşgan, 1930-yil martida Özbekistonda 240 ta qurolli çiqiş qayd etilgan.

«Quloq» deb röyxatga olinganlarning mol-mulki töla musodara qilinib, oilalari Ukraina, Şimoliy Kavkaz, Sibir, Qozoğiston va Uzoq Şarqqa surgun qilingan. Respublikaning özida ham köçirilganlar uçun 17 ta majburiy mehnat posyolkasi va maxsus lagerlar taşkil etilgan. ÖzME'ga köra, 1931-yil avgustigaça 3828 ta xöjalik tugatilgan, 3871 ta oila surgunga jönatilgan; rasmiy ma'lumotlarga köra, 1933-yilda surgun qilingan xöjaliklar soni 5500 taga yetgan. Faqat 1931-yil avgust – 1932-yil may oylari orasida respublikadan 9651 xöjalik, ya'ni 61 872 kişi surgun qilingan. Ayrim hisob-kitoblarga köra, Özbekistondan jami 20 mingga yaqin xöjalik — taxminan 80–100 ming kişi badarğa qilingan, 31 700 kişi esa qatağonga uçragan. Aniq raqamlar hozirgaça töliq aniqlanmagan.

Örta Osiyo respublikalaridagi majburiy mehnat köçkindilari soni 1934-yil 1-yanvarda 29 559 kişi bölgan bölsa, bir yildan keyin 12 039 kişiga tuşgan; ÖzME bu kamayişni asosan ölim va qoçiş bilan izohlaydi.