Abduraxmon Abu Zayd ibn Muhammad Ibn Xaldun
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21–22-b. — ziyouz.com
Ibn Xaldun Abduraxmon Abu Zayd ibn Muhammad (1332, Tunis — 1406, Qohira) — arab tarixçisi va faylasufi. Ibn Ruşdtlt izdoşi. 1349—75 y. larda Tunis, Fes, Ğarnota, Bujjoya (Jazoirda) hukmdorlari saroyida yuqori lavozimlarda işlagan. 1382 y. Misrga kelib, mudarrislik qilgan, umrining oxirida molikiylar mazha-bi qozisi bölgan. I. X. Damaşq ş. ning Amir Temurga topşirilişi şartlari haqida muzokara olib borgan delegatsiya tarkibiga kirgan edi. Şu tariqa I. X. Amir Temur b-n şaxsan suhbatlaşişga muşarraf bölgan. I. X. ning dalolat berişiça, Amir Temur undan Mağrib mamlakatlari, uning manzillari va şaharlarini batafsil bayon qilib berişni söragan. I. X. Amir Temur taşqi siyosiy faoliyatiga salbiy nazar b-n qaraşidan qat'i nazar, sohibqiron şaxsiga munosib baho bergan. U Amir Temurning harbiy tarix sohasidagi teran bilimidan hayratga tuşgan, uni «munozara-bahslarni yaxşi köradigan ötkir zakovatli va teran zehnli inson», deb ta'riflagan. Asosiy asari: «Kitob ul-ibar» («Ib-ratli misollar kitobi», 1370). Asarda I. X. jamiyat taraqqiyoti xususida öz fikrlarini hamda Şarq musulmon xa-lqlari (xususan, Mağrib) tarixini bayon qilgan. I. X. kişilar hayot tarzidagi tafovutlarni, asosan, geografik va b. moddiy omillarga boğliq deb hisoblagan. Asarda I. X. öz tarixiy-ijtimoiy nazariyasini bayon qilib, axloq va ijtimoiy muassasalar kişilar turmuşi b-n boğliqligini hamda mehnat va kişilarning özaro munosabati jamiyat hayotida muhim ahamiyatga ega ekanligini ta'kidlagan. I. X. tarixiy-ijtimoiy taraqqiyotning moddiy tamoyillarga asoslanişi haqida fikr yuritgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИБН ХАЛДУН Абдурахмон Абу Зайд ибн Муҳаммад (1332, Тунис — 1406, Қоҳира) — араб тарихчиси ва файласуфи. Ибн Рушдтлт издоши. 1349—75 й. ларда Тунис, Фес, Ғарнота, Бужжойа (Жазоирда) ҳукмдорлари саройида юқори лавозимларда ишлаган. 1382 й. Мисрга келиб, мударрислик қилган, умрининг охирида моликийлар мазҳа-би қозиси бўлган. И. X. Дамашқ ш. нинг Амир Темурга топширилиши шартлари ҳақида музокара олиб борган делегация таркибига кирган эди. Шу тариқа И. X. Амир Темур б-н шахсан суҳбатлашишга мушарраф бўлган. И. X. нинг далолат беришича, Амир Темур ундан Мағриб мамлакатлари, унинг манзиллари ва шаҳарларини батафсил баён қилиб беришни сўраган. И. X. Амир Темур ташқи сиёсий фаолиятига салбий назар б-н қарашидан қатъи назар, соҳибқирон шахсига муносиб баҳо берган. У Амир Темурнинг ҳарбий тарих соҳасидаги теран билимидан ҳайратга тушган, уни «мунозара-баҳсларни яхши кўрадиган ўткир заковатли ва теран зеҳнли инсон», деб таърифлаган. Асосий асари: «Китоб ул-ибар» («Иб-ратли мисоллар китоби», 1370). Асарда И. X. жамият тараққиёти хусусида ўз фикрларини ҳамда Шарқ мусулмон ха-лқлари (хусусан, Мағриб) тарихини баён қилган. И. X. кишилар ҳаёт тарзидаги тафовутларни, асосан, географик ва б. моддий омилларга боғлиқ деб ҳисоблаган. Асарда И. X. ўз тарихий-ижтимоий назариясини баён қилиб, ахлоқ ва ижтимоий муассасалар кишилар турмуши б-н боғлиқлигини ҳамда меҳнат ва кишиларнинг ўзаро муносабати жамият ҳаётида муҳим аҳамиятга эга эканлигини таъкидлаган. И. X. тарихий-ижтимоий тараққиётнинг моддий тамойилларга асосланиши ҳақида фикр юритган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.