Abu Zayd ibn Sahl Balxiy
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 63–64-b. — ziyouz.com
Abu Zayd ibn Sahl Balxiy (850, Balx viloyati Şomiyotiyon qişloği — 934) — geograf, falakiyotşunos, tilşunos va tabib. Örta asr geografiya maktabining mumtoz vakili. A. 3. qisqa muddat Buxoroda yaşagan. U arab faylasufi Kindiyning şogirdi. A. 3. «Kitob fi fazli sinoat il-kitobat» («Kotiblik san'atining fazilati haqida kitob»), «Kitob fi fazilati ilm il-axbor» («Tarix ilminiög fazilati haqida kitob»), «Kitob ul-asmo il-kunya val-alqob» («Laqablar, kunyalar va ismlar haqida kitob»), «Kitob un-nahv vat-tasrif» («Grammatika haqida kitob»), «Kitob fi fazilati ulum ir-riyoziyot» («Matematika ilmlarining fazilati haqida kitob») kabi 60 ga yaqin asarlar muallifidir. Yer yuzining geografiyasiga oid «Suvar ulaqolim» («Iqlimlar suratlari») asari 920-y.larda yozilgan bölib, asli saqlanib qolmagan, ammo uni öz davrida körgan va öqigan sayyohlarning körsatişiça, A. 3. öz kitobida xaritalar va Yerning tasvirini bermoqni maqsad qilgan, dunyoni quş şakliga öxşatib, doiraviy xaritasini çizgan. Bu asarni Istaxriy yangi ma'lumotlar (Fors viloyati, Xuziston, Şim. Hindiston geografiyasi) b-n boyitgan. Keyinçalik iromik Ibn Havqal ham bu kitobga ba'zi özgarişlar va qöşimçalar qilgan, oqibatda «Kitob ulmasolik val-mamolik» maşhur geografik asar yuzaga kelgan. Kitob içiga turli xaritalar ilova qilingan, bu xaritalar majmui fan tarixida «Islom atlasi» nomi b-n maşhur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБУ ЗАЙД ибн Саҳл Балхий (850, Балх вилояти Шомиётиён қишлоғи — 934) — географ, фалакиётшунос, тилшунос ва табиб. Ўрта аср география мактабининг мумтоз вакили. А. 3. қисқа муддат Бухорода яшаган. У араб файласуфи Киндийнинг шогирди. А. 3. «Китоб фи фазли синоат ил-китобат» («Котиблик санъатининг фазилати ҳақида китоб»), «Китоб фи фазилати илм ил-ахбор» («Тарих илминиўг фазилати ҳақида китоб»), «Китоб ул-асмо ил-куня вал-алқоб» («Лақаблар, кунялар ва исмлар ҳақида китоб»), «Китоб ун-наҳв ват-тасриф» («Грамматика ҳақида китоб»), «Китоб фи фазилати улум ир-риёзиёт» («Математика илмларининг фазилати ҳақида китоб») каби 60 га яқин асарлар муаллифидир. Ер юзининг географиясига оид «Сувар улақолим» («Иқлимлар суратлари») асари 920-й.ларда ёзилган бўлиб, асли сақланиб қолмаган, аммо уни ўз даврида кўрган ва ўқиган сайёҳларнинг кўрсатишича, А. 3. ўз китобида хариталар ва Ернинг тасвирини бермоқни мақсад қилган, дунёни қуш шаклига ўхшатиб, доиравий харитасини чизган. Бу асарни Истахрий янги маълумотлар (Форс вилояти, Хузистон, Шим. Ҳиндистон географияси) б-н бойитган. Кейинчалик иромик Ибн Ҳавқал ҳам бу китобга баъзи ўзгаришлар ва қўшимчалар қилган, оқибатда «Китоб улмасолик вал-мамолик» машҳур географик асар юзага келган. Китоб ичига турли хариталар илова қилинган, бу хариталар мажмуи фан тарихида «Ислом атласи» номи б-н машҳур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.