Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Adolf Vagner

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4–5-b. — ziyouz.com

    Vagner Adolf VAGNER (Wagner) Adolf (1835. 25.3, Erlangen — 1917. 8.11, Berlin) — nemis iqtisodçisi, 23 yoşidan Freyburg, Gamburg, Vena, Berlin un-tla-rida moliya va siyosiy iqtisod kafedra prof. Siyosiy iqtisoddagi ijtimo-iy-huquqiy maktab asosçilaridan biri. V. tovar qiymati b-n iste'mol qiyma-ti urtasidagi ziddiyatni rad etadi va «umumiy qiymat tuşunçasi»ni taklif qiladi. U iqtisodiy inqirozlarni kapitalizm tabiatidagi ziddiyatlar b-n emas, balki texnikadagi özgarişlar, ob-havo ta'sirida hosildorlik-ning pasayişi, moda va did özgarişlarn, şuningdek siyosiy beqarorlik va b. orqali izo\laydi. V. tarixiy maktab ğoyalari ta'sirida xöjalik hayotida huquqiy munosabatlar (mas., xususiy mulk) belgilovçi örinda turadi deb hisoblagan va davlatning xöjalik hayotiga faol aralaşuvi tarafdori bölgan. Işçilar ahvolini yaxşilaş böyiça qonunçilik tadbirlarini iş-lab çiqiş maqsadida tuzilgan «Ijtimoiy siyosiy ittifoq» ning asosçilaridan biri (bu tadbirlarni u dav-lat sotsializmi deb atagan). VAGNER (Vagner) Vilgelm Rixard (1813.22.5, Leypsig - 1883. 13.2, Venetsiya) — nemis kompozitori, dirijyor, musiqa yozuvçisi, opera islohot-çisi. Vyursburgda xormeyster (1833), Magdeburg, Kenigsberg, Riga, Drezden teatrlarining mu-siqa rahbari (1834-49). 1849 y. gi Drezden qözğolonida qatnaşga-ni uçun 13 y. ga surgun qilingan. Keyinçalik aso-san Şveysariya va Bavariya (Myunxen, Bayreyt) da yaşab, ijod b-n şuğul-langan, dirijyor sifatida köpgina Yevropa mamlakatlarida gastrolda bölgan. Bayreyt opera teatrini taşkil etgan (1876). Dastlabki asarlari («Parilar», 1834; «Gollandiyalik uçar», 1841; «Tangeyzer», 1845) da nemis romantik opera (K. M. Veber) an'-analarini davom ettirgan. «Loengrin» operasida (1848) yangi uslubga buriliş namoyon bölgan. Keyingi asarlari («Tristan va Izolda», 1859; «Nibelung uzugi» tetralogiyasi, 1856—74; «Parsifal», 1882) da tugal ariya, ansambl, xor va balet sahnalaridan voz keçib, ular örniga erkin şakldagi musiqiy monolog va dialoglarni kiritgan. Şuningdek, orkestrning musiqiy ifodaviyligiga alohida ahamiyat bergan, uning badiiy vazifalari doirasini kengaytirib, operadagi musiqiy dramatik keskinlikni kuçaytirgan. V. ning opera islohoti dunyo, xususan özbek kompozitorlari ijodiga ta'sir qilgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ВАГНЕР (Wagner) Адольф (1835. 25.3, Эрланген — 1917. 8.11, Берлин) — немис иқтисодчиси, 23 ёшидан Фрейбург, Гамбург, Вена, Берлин ун-тла-рида молия ва сиёсий иқтисод кафедра проф. Сиёсий иқтисоддаги ижтимо-ий-ҳуқуқий мактаб асосчиларидан бири. В. товар қиймати б-н истеъмол қийма-ти уртасидаги зиддиятни рад этади ва «умумий қиймат тушунчаси»ни таклиф қилади. У иқтисодий инқирозларни капитализм табиатидаги зиддиятлар б-н эмас, балки техникадаги ўзгаришлар, об-ҳаво таъсирида ҳосилдорлик-нинг пасайиши, мода ва дид ўзгаришларн, шунингдек сиёсий беқарорлик ва б. орқали изо\лайди. В. тарихий мактаб ғоялари таъсирида хўжалик ҳаётида ҳуқуқий муносабатлар (мас., хусусий мулк) белгиловчи ўринда туради деб ҳисоблаган ва давлатнинг хўжалик ҳаётига фаол аралашуви тарафдори бўлган. Ишчилар аҳволини яхшилаш бўйича қонунчилик тадбирларини иш-лаб чиқиш мақсадида тузилган «Ижтимоий сиёсий иттифоқ» нинг асосчиларидан бири (бу тадбирларни у дав-лат социализми деб атаган). ВАГНЕР (Vagner) Вильгельм Рихард (1813.22.5, Лейпциг - 1883. 13.2, Венеция) — немис композитори, дирижёр, мусиқа ёзувчиси, опера ислоҳот-чиси. Вюрцбургда хормейстер (1833), Магдебург, Кенигсберг, Рига, Дрезден театрларининг му-сиқа раҳбари (1834-49). 1849 й. ги Дрезден қўзғолонида қатнашга-ни учун 13 й. га сургун қилинган. Кейинчалик асо-сан Швейцария ва Бавария (Мюнхен, Байрейт) да яшаб, ижод б-н шуғул-ланган, дирижёр сифатида кўпгина Европа мамлакатларида гастролда бўлган. Байрейт опера театрини ташкил этган (1876). Дастлабки асарлари («Парилар», 1834; «Голландиялик учар», 1841; «Тангейзер», 1845) да немис романтик опера (К. М. Вебер) анъ-аналарини давом эттирган. «Лоэнгрин» операсида (1848) янги услубга бурилиш намоён бўлган. Кейинги асарлари («Тристан ва Изольда», 1859; «Нибелунг узуги» тетралогияси, 1856—74; «Парсифаль», 1882) да тугал ария, ансамбль, хор ва балет саҳналаридан воз кечиб, улар ўрнига эркин шаклдаги мусиқий монолог ва диалогларни киритган. Шунингдек, оркестрнинг мусиқий ифодавийлигига алоҳида аҳамият берган, унинг бадиий вазифалари доирасини кенгайтириб, операдаги мусиқий драматик кескинликни кучайтирган. В. нинг опера ислоҳоти дунё, хусусан ўзбек композиторлари ижодига таъсир қилган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.