Adsorbsiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 200-b. — ziyouz.com
Adsorbsiya — qattiq yoki suyuq moddalar (adsorbentlar) sirtiga suyuq yoki gaz holidagi modda (adsorbat)larning konsentrlanişi (yutilişi). A. adsorbent sirtidagi molekulalararo kuç ta'sirida sodir böladi. Adsorbat molekulalari adsorbent sirtiga yaqinlaşib, unga tortiladi va adsorbatning bir (mono-), ikki (bi-) va h.k. köp (poli-) molekulali adsorbsion qavati hosil böladi. Adsorbatning adsorbsion qavatdagi konsentratsiyasi ma'lum darajaga yetganidan keyin desorbsiya boşlanadi. Yutilgan modda adsorbsion qavatda öz xususiyatini saqlab qolsa, fizik A., özgarsa, ya'ni adsorbent b-n kimyoviy biriksa, kimyoviy A. deyiladi. Fizik A. t-ra, bosim, konsentratsiyaga, adsorbent va adsorbatning tabiatiga, şuningdek, adsorbent tuzilişiga ham boğliq. A. hodisasi tabiatda keng tarqalgan. Yerga solingan öğit, avvalo tuproqqa A. lanadi. Ösimlik tuproqdagi ozuqani ildizi orqali A. jarayoni asosida özlaştiradi. A. gaz va suyuq aralaş-malarni ajratişda (q. Xromatografiya), biologik jarayonda, havoni iflos gazlardan tozalaşda, eritmalarni har xil qöşilmalardan holi qilişda, ulardan erigan moddalarni ajratib olişda A. dan keng foydalaniladi.
Q.: Xromatografiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АДСОРБЦИЯ — қаттиқ ёки суюқ моддалар (адсорбентлар) сиртига суюқ ёки газ ҳолидаги модда (адсорбат)ларнинг концентрланиши (ютилиши). А. адсорбент сиртидаги молекулалараро куч таъсирида содир бўлади. Адсорбат молекулалари адсорбент сиртига яқинлашиб, унга тортилади ва адсорбатнинг бир (моно-), икки (би-) ва ҳ.к. кўп (поли-) молекулали адсорбцион қавати ҳосил бўлади. Адсорбатнинг адсорбцион қаватдаги концентрацияси маълум даражага етганидан кейин десорбция бошланади. Ютилган модда адсорбцион қаватда ўз хусусиятини сақлаб қолса, физик А., ўзгарса, яъни адсорбент б-н кимёвий бирикса, кимёвий А. дейилади. Физик А. т-ра, босим, концентрацияга, адсорбент ва адсорбатнинг табиатига, шунингдек, адсорбент тузилишига ҳам боғлиқ. А. ҳодисаси табиатда кенг тарқалган. Ерга солинган ўғит, аввало тупроққа А. ланади. Ўсимлик тупроқдаги озуқани илдизи орқали А. жараёни асосида ўзлаштиради. А. газ ва суюқ аралаш-маларни ажратишда (қ. Хроматография), биологик жараёнда, ҳавони ифлос газлардан тозалашда, эритмаларни ҳар хил қўшилмалардан ҳоли қилишда, улардан эриган моддаларни ажратиб олишда А. дан кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.