Afrika-Osiyo ğözasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 793-b. — ziyouz.com
Afrika-Osiyo ğözasi AFRIKA-OSIYO ĞÖZASI, öt ğöza (Gossypium herbaceum L.) — madaniy ğöza turi. Birinçi marta K. Linney ta'riflab bergan (1753). Qadimdan va örta asrlarda A.-o.ğ. Ğarbiy Afrikaning Atlantika okeani sohillaridan Xitoyning şim. viloyatlarigaça tarqalgan. Özbekistonda 19-a. oxirigaça asosan A.- o.ğ. populyatsiyalari ekilgan. A.-o.F. örtaça buta, tuklar b-n qoplangan (goho tuksiz böladi). Ösuv şoxlari uzun; hosil şoxlari 4—5 böğimli. Barglari örtaça kattalikda, oç yaşildan qizğişgaça, 3—7 bölakli. Gullari örtaça kattalikda, gulbarglari sariq. Kösaklari 3—4 çanoqdi. Tolasi kalta, dağal, oq yoki qönğir, tolasining uz. 15 mm dan 25 mm gaça. Ösiş şaroiti turliça bölişi tufayli A.- o.ğ. keng polimorfizmga ega. A.-o.ğ.ning barça formalari F. M. Mauyer sistemasi böyiça törtta evolyutsion guruhga bölinadi: qad. yovvoyi xillar; köp yillik ruderal va madaniy xillar; juda madaniylaşgan, nisbatan tezpişar tropik xillar; tezpişar, hosil şoxli subtropik xillar.
A.-o.ğ. paxtasining tola uzunligi va texnologik körsatkiçlari böyiça örta tolali ğözalar tolasidan past turadi. Ulardan quyi nomerli iplar yigiriladi, oğir, şu jumladan issiq gazlamalar i.ç. da foydalaniladi (q. Ğöza).
Ad.: Mauyer F. M., Ğöza, 1-t., T., 1957; Ter-Avanesyan D. V., Xlopçatnik, L., 1973.
Q.: Ğöza
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АФРИКА-ОСИЁ ҒЎЗАСИ, ўт ғўза (Gossypium herbaceum L.) — маданий ғўза тури. Биринчи марта К. Линней таърифлаб берган (1753). Қадимдан ва ўрта асрларда А.-о.ғ. Ғарбий Африканинг Атлантика океани соҳилларидан Хитойнинг шим. вилоятларигача тарқалган. Ўзбекистонда 19-а. охиригача асосан А.- о.ғ. популяциялари экилган. A.-o.F. ўртача бута, туклар б-н қопланган (гоҳо туксиз бўлади). Ўсув шохлари узун; ҳосил шохлари 4—5 бўғимли. Барглари ўртача катталикда, оч яшилдан қизғишгача, 3—7 бўлакли. Гуллари ўртача катталикда, гулбарглари сариқ. Кўсаклари 3—4 чаноқди. Толаси калта, дағал, оқ ёки қўнғир, толасининг уз. 15 мм дан 25 мм гача. Ўсиш шароити турлича бўлиши туфайли А.- о.ғ. кенг полиморфизмга эга. А.-о.ғ.нинг барча формалари Ф. М. Мауер системаси бўйича тўртта эволюцион гуруҳга бўлинади: қад. ёввойи хиллар; кўп йиллик рудерал ва маданий хиллар; жуда маданийлашган, нисбатан тезпишар тропик хиллар; тезпишар, ҳосил шохли субтропик хиллар.
А.-о.ғ. пахтасининг тола узунлиги ва технологик кўрсаткичлари бўйича ўрта толали ғўзалар толасидан паст туради. Улардан қуйи номерли иплар йигирилади, оғир, шу жумладан иссиқ газламалар и.ч. да фойдаланилади (қ. Ғўза).
Ад.: Мауер Ф. М., Ғўза, 1-т., Т., 1957; Тер-Аванесян Д. В., Хлопчатник, Л., 1973.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.