Agra
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151-b. — ziyouz.com
Agra — Hindistonning şim.dagi şahar, Uttar-Pradeş ştatida, Jamna (Yamuna) daryosining öng sohilida. Aholisi 899 ming kişi (1991). Yirik t.y. tuguni. Agra — Bombay avtomagistralining oxirgi manzili. A. 16 — 19-a.larda Boburiylar qarorgohi (poytaxti) bölgan, ayniqsa Akbar va Şoh Jahon davrida ravnaq topgan (16 — 17-a. lar). A.da 16 — 17-a. larga doir musulmon me'morçiligining ajoyib yodgorliklari saqlanib qolgan. «Agra-Fort» (16-a.) qasri va uning içida «Marvarid mayejid» (17-a.), bir qança saroylar bor. A. ya kip i da Şoh Jahon va uning xotini (Mumtoz Mahal) maqbarasi — Tojmahal joylaşgan (17-a. örtalarida qurilgan). Tojmahal Şarq me'morçiligining ajoyib namunasidir. Jome masjid (1628), E'timod ud-Davla maqbarasi (1628) kabilar jahon me'morçiligi durdonalaridan hisoblanadi. Bularni qurişda hind ustalari b-n birga Buxoro va Samarqand ustalari ham qatnaşgan. 19 — 20-a.larda A. qayta tiklandi. Şahar taşqarisidagi boğda alohida ansamblni taşkil etgan un-t binosi (1927) Örta Osiyo me'morçiligi uslubida qurilgan. A. binolari marmarga işlangan öyma va qadama naqşlari, fil suyagidan işlangan buyumlari b-n maşhur. A. sanoati asosan kön poyabzal, oziq-ovqat, qoğoz, oynaşişa korxonalari, Hindistonning şim.dagi eng yirik «Jons-Mils» yigiruv k-ti, elektr-texnika va b. korxonalardan iborat. Qölda gazlama töqiş va badiiy buyumlar yasaş hunarmandçiligi taraqqiy etgan. A.da un-t (1927) va Mahatma Gandi asarlarining maxsus kutubxonasi bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АГРА — Ҳиндистоннинг шим.даги шаҳар, Уттар-Прадеш штатида, Жамна (Ямуна) дарёсининг ўнг соҳилида. Аҳолиси 899 минг киши (1991). Йирик т.й. тугуни. Агра — Бомбай автомагистралининг охирги манзили. А. 16 — 19-а.ларда Бобурийлар қароргоҳи (пойтахти) бўлган, айниқса Акбар ва Шоҳ Жаҳон даврида равнақ топган (16 — 17-а. лар). А.да 16 — 17-а. ларга доир мусулмон меъморчилигининг ажойиб ёдгорликлари сақланиб қолган. «Агра-Форт» (16-а.) қасри ва унинг ичида «Марварид маежид» (17-а.), бир қанча саройлар бор. А. я кип и да Шоҳ Жаҳон ва унинг хотини (Мумтоз Маҳал) мақбараси — Тожмаҳал жойлашган (17-а. ўрталарида қурилган). Тожмаҳал Шарқ меъморчилигининг ажойиб намунасидир. Жоме масжид (1628), Эътимод уд-Давла мақбараси (1628) кабилар жаҳон меъморчилиги дурдоналаридан ҳисобланади. Буларни қуришда ҳинд усталари б-н бирга Бухоро ва Самарқанд усталари ҳам қатнашган. 19 — 20-а.ларда А. қайта тикланди. Шаҳар ташқарисидаги боғда алоҳида ансамблни ташкил этган ун-т биноси (1927) Ўрта Осиё меъморчилиги услубида қурилган. А. бинолари мармарга ишланган ўйма ва қадама нақшлари, фил суягидан ишланган буюмлари б-н машҳур. А. саноати асосан кўн пойабзал, озиқ-овқат, қоғоз, ойнашиша корхоналари, Ҳиндистоннинг шим.даги энг йирик «Жонс-Милс» йигирув к-ти, электр-техника ва б. корхоналардан иборат. Қўлда газлама тўқиш ва бадиий буюмлар ясаш ҳунармандчилиги тараққий этган. А.да ун-т (1927) ва Маҳатма Ганди асарларининг махсус кутубхонаси бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.